Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

2. Elektronik Ticaret Hukuk Alt Yapısı (Temel Unsurlar; Bilginin Gizliliği, Bütünlüğü ve Kimlik Belirleme)

Özellikle, son 10 yılda bilgi ve iletişim teknolojilerinde meydana gelen hızlı gelişmenin yanı sıra, toplumların tüm kesimlerinde, günlük yaşamın her alanında bilgisayar kullanmanın çağın gereği olduğu bilincinin oluşması, ekonomik gelişmenin ve toplumsal refahın sağlanmasında elektronik ticarete stratejik bir önem kazandırmıştır. 2000 yılında hacminin 300 milyar dolara ulaşacağı tahmin edilen elektronik ticaretten beklenenler, bilgi ve iletişim teknolojileri aracılığı ile, küreselleşme, rekabet üstünlüğü, uluslararası ticaretten daha çok pay ve sürdürülebilir sosyal ve ekonomik kalkınmaya katkı olarak özetlenebilir.

Elektronik ticaret konusunda hukuksal yapısını tamamlamış örnek bir ülke olmadığı gibi, uluslararası platformlarda, sorun yaşanan bir çok alanda yapılan tartışmalar da devam etmektedir. Bu nedenle, Türkiye gibi gelişmekte olan ülkelerin, gelişmiş ülkelere göre geride kaldığı söylenemez. Ancak, elektronik ticarette yaşanan hızlı gelişme, ülkemizde, fiziki alt yapı eksikliklerinin hızla tamamlanmasını ve gerekli hukuksal yapıya ilişkin çalışmaların bir an önce başlatılmasını zorunlu kılmaktadır.

Zaman, yer ve personel tasarrufu sağlaması nedeniyle firmaların serbest rekabet gücüne önemli katkı sağlaması beklenen elektronik ticaret konusunda, devletin düzenleyici rolünün içerik ve boyutunun belirlenmesi önem taşımaktadır. Elektronik ticarete devletin müdahalesinin sınırları VII. Beş Yıllık Kalkınma Planı’nda benimsenen, devletin, ekonomi ve piyasalara müdahalesinin en az düzeyde olması yaklaşımı çerçevesinde çizilmelidir. Refah düzeyini artırmak, kaynakların etkin kullanımını sağlamak, pazarı açık tutmak ve belirsizlikleri önlemek için kuralların konulması ve uygulamanın bu kurallara uygun olarak yürütülmesi, elektronik ticaret açısından da geçerli olacaktır.

Ülkemizde elektronik ticaretin geliştirilebilmesi için devletin öncelikle aşağıda sıralanan dört ana görevi yerine getirmesinin gerekli olduğu düşünülmektedir.

3- Elektronik ticareti özendirecek önlemleri almak.

• Ülke genelinde kurulacak altyapının, elektronik ticaret ile ilgili gereksinimleri karşılayabilecek nitelik ve standartta olması için devlet tarafından gerekli önlemlerin alınması ve düzenlemelerin yapılması; herkesçe, her yerden, her zaman güvenli, hızlı ve ödenebilir ücretle erişilebilir böyle bir yapının sürekliliğinin sağlanması,
• Rekabetin kalite ve maliyet üzerindeki olumlu etkisi nedeniyle, veri iletişim alt yapısının ulusal ve uluslararası rekabete açılması,
• Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu’nun İnternet Üst Kurulu ve KAMU-NET gibi kurullarla bağlantı kurarak, ilke ve standartların işbirliği içinde saptanması,
• Elektronik kimlik belgesi hazırlayacak onay kurumlarınca kullanılacak standartları saptayacak yetkili bir merciinin belirlenmesi,
• Elektronik ticaret uygulamaları geliştiren ülkelerin deneyimleri göz önünde bulundurularak kişilerin gizlilik haklarını koruyan, onay kurumu yetki ve sorumluluklarını belirleyen yasaların hazırlanması,
• Türkiye’de, gerekli standartlar oluşturulmadan şifreleme ile ilgili uygulamalara başlanması yarar sağlamayacağından, Japonya, Kanada, Singapur gibi ülkelerde olduğu gibi, ülkemizde de şifreleme altyapısının kurulup elektronik ticarette denenmesi amacıyla pilot projelerin ivedilikle üretilmesi ve sonuçlarının değerlendirilmesi,
• Elektronik ticaretin gerek teknik gerek hukuki yapısının zorunlu kıldığı, onay kurumları dışındaki diğer kurumların kurulması, bu kurumlar arasındaki hiyerarşi ve/veya işbirliği hususlarının irdelenmesi teknik ve idari alt yapının kurulmasında gözetilmesi gereken önemli noktalardır.

Bu konu ile ilgili olarak;

2.4.. Sayısal imza ile ilgili gizli anahtarın (private key) tevdi edilip edilmeyeceği, edilecekse nereye ve nasıl tevdi edileceği hususları ile kamunun şifreli bilgiye (suçun önlenmesi gibi amaçlarla) ulaşabileceğinin kabulü halinde, bu erişimin kapsamı, sınırları ve şeklinin ne olacağına ilişkin kuralların saptanması,

4. Elektronik ortamda gerçekleştirilen veri iletişimi ile ilgili olarak, Ceza Kanunu’nun genel hükümleri arasında yer alan, "Türkiye'de işlenen suç", "yabancı ülkede işlenen suç" kavramlarının yeniden tartışılması; sanığın başka ülkede olması halinde dava açma, sorgulama, delil toplama hususları, eylemin her iki ülkede de suç sayılmasını gerektirdiğinden, elektronik suçlarda ülkeler arasında asgari uzlaşma ortamının yaratılması ve bu konudaki uluslararası çalışmalara ülkemizin aktif biçimde katılması,

4.2. Yürürlükte olan özel kanunlarda, elektronik veri iletişimine konu olabilecek cezai hükümlerin saptanması; ayrıca yeni hazırlanacak olan onay kurumları mevzuatı, servis sağlayıcıları ve elektronik imza ile ilgili mevzuatta idari ve cezai yaptırımların gözetilmesi,

6. Tüketicinin Korunması ile ilgili mevzuatın elektronik ticaret açısından yeniden gözden geçirilmesi; uyuşmazlıklar ile ilgili elektronik ombudsman ve tahkim konuları üzerinde durulması; sanal ürünlerde ürün sorumluluğu; aldatıcı, yanıltıcı, istismar edici, mal ve can güvenliğini tehlikeye atıcı reklamlara karşı tüketicinin korunması; satış sonrası servis, teslim, sipariş gibi kavramların irdelenmesi, OECD'de tartışılan ve sipariş-ödeme ile ilgili charge-back sistemlerinin incelenmesi,

10. Elektronik ortamda güvenli ödeme yöntemleriyle ilgili (SSL-Secure Socket Layer ve SET-Secure Electronic Transactions gibi) sistemlerin irdelenmesi,

11. Telif hakları ve komşu haklar ile ilgili Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’nda yer alan çoğaltma, umuma arz, dağıtım yetkilerinin elektronik iletişim açısından yeniden gözden geçirilmesi; bu konuda WIPO (Dünya Fikri Mülkiyet Teşkilatı) tarafından hazırlanan iki uluslararası Antlaşmaya (Telif Hakları Sözleşmesi ile İcracı Sanatçı ve Fonogram Yapımcıları Antlaşması) taraf olunması; kopyalamayı önleyici teknolojik araç ve bilgiler ile ilgili hükümlerin yukarda sözü edilen Kanuna ilavesi,

17.2. Marka ve ticaret adları ile ikinci derece alan isimleri arasında çıkacak uyuşmazlıkların çözüm yeri, şekli ve ikinci derece alan isimlerinin devri ile ilgili kuralların belirlenmesi; marka, işletme adı ve unvanına ait veri tabanlarının kamuya açılması; özellikle markalar konusunda uluslararası bir çözüm arayışının gerekliliği ve ülkemizin bu hususu yakından izlemesi,

Elektronik ticaretin gelişebilmesi ve kullanıcılar tarafından benimsenebilmesinin ilk şartı; açık ağ sistemine duyulan güvenin sağlanmasıdır. Bu açıdan; taraflar arasında iletilen bilginin gizliliği, bütünlüğü ve tarafların kimliklerinin doğruluğu kurulacak olan teknik ve yasal altyapı ile garanti edilebilmelidir. Söz konusu şartlar, elektronik imza ile sağlanabilmektedir. Bu nedenle, elektronik ticaretle ilgili çalışmalarda ileri bir çok ülkenin yasal düzenlemelerde önceliği elektronik imza mevzuatı çalışmalarına vermeleri bir rastlantı değildir. Elektronik imza yasaları halen Almanya, Singapur gibi ülkeler ile ABD’nin birçok eyaletinde uygulanmaktadır.

Elektronik imza; bir bilginin üçüncü tarafların erişimine kapalı bir ortamda, bütünlüğü bozulmadan (bilgiyi ileten tarafın oluşturduğu orijinal haliyle) ve tarafların kimlikleri doğrulanarak iletildiğini elektronik veya benzeri araçlarla garanti eden harf, karakter veya sembollerden oluşmuş bir seti ifade eder. Bu tanımda kullanılan “bilgi” sözcüğü, herhangi bir elektronik ortamda yaratılan, iletilen ya da depolanan ve daha sonra yeniden kullanılabilir şekilde geri çağırılabilen her türlü bilgiyi içermektedir. Elektronik imza, günümüz teknolojisinde çeşitli şekillerde olabilmektedir. Halen kullanılan imza dosyaları, biyometri tekniği (kullanıcının parmak ya da el izi, göz retinası vb. kişiye has özellikler) ile oluşturulan imzalar ve sayısal imzalar en çok bilinen ve tartışılan elektronik imza çeşitleridir.

Sayısal imza; elektronik imzanın özel bir çeşidi olup, bir anahtar çifti (açık ve gizli anahtarlar) ile elektronik ortamda iletilen veriye vurulan bir mühürdür. Sayısal imzalar göndericinin kimliğinin açık ve net bir biçimde teyidini, elektronik dokümanın orijinalliğini ve güvenilirliğini mümkün kılar. Gönderici için ve mesajın gönderildiği taraf için tek olan sayısal imzalar doğrulanabilir ve inkar edilemez.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 28 Mayıs-14 Haziran 1996 tarihleri arasında New York’ da yapılan 29. Toplantısında Elektronik Ticarete ilişkin Model Kanun ve konuya ilişkin Yasal Rehber’in kabul edilmesinden sonra, “sayısal imza ve onay makamları (certification authorities)” ile ilgili olarak diğer ülkelerin mevcut düzenlemelerinden de yararlanılmak suretiyle taslak bir metin hazırlanmıştır. Söz konusu Taslak’ta elektronik imza konusunda aşağıdaki hususlara yer verilmiştir.

Sayısal imza, birbirlerine karşılık gelen ve bir başka benzeri olmayan açık ve gizli anahtarların eşleşmesi ile tamamlanmakta ve uygulanmaktadır. Açık anahtarlar (public key), herkesce bilinir ya da bir veri tabanından (telefon rehberi gibi) ulaşılabilir. Gizli imza anahtarlarının, onay makamları tarafından saklanması konusunda henüz uluslararası bir görüş birliği oluşmuş değildir. Gizli imza anahtarları ve şifreleme, suç faaliyetlerinin gizlenmesine imkan tanıyabilmekte ve devletlerin yürütme (vergilendirme dahil) ve yargılama yeterlilikleri konusunda endişeler oluşturmaktadır. Bazı devletlerin yaklaşımı, şifreleme yöntemlerinin kullanımının kısıtlanması ve devletin gizli imza anahtarlarına erişiminin sağlanması yönündedir. Diğerleri, şifreleme kullanımının sınırlandırılmaması gerektiğine, gizli imza anahtarlarının üçüncü kişilerin erişiminin sisteme olan güveni azaltacağına inanmaktadır. Bu konuda hakim bir görüş olmayıp, devletler kendi tercihlerin e göre düzenlemeler yapmaktadır.

Söz konusu Kanunun 13 üncü maddesinde;

“İmza vaz’ına muktedir olmayan her şahıs, imza yerine usulen tasdik olunmuş ve el ile yapılmış bir alamet vazetmeye, yahut resmi bir şahadetname kullanmaya mezundur. Kambiyo poliçesine müteallik hükümler mahfuzdur” denilmektedir.

Borçlar Kanunu’na göre imzanın, borçlunun el yazısı ile olması zorunludur. Bu durumda, bir elektronik kayıt (belge) altında yer alan elektronik imza, mevcut mevzuatımıza göre imza olarak kabul edilmeyecektir. Dolayısıyla, elektronik ortamda bulunan ve elektronik imza ile imzalanmış belgelerin hukuki bir geçerliliği bulunmayacaktır.

Elektronik imzalarla ilgili yasal düzenlemenin yapılması durumunda, elektronik ortamda düzenlenmiş belgelere yasal geçerlilik sağlanması mümkün olabilecektir. Dolayısıyla “yazılı” ve/veya “imza” ile ilgili yasal gereklilikler “elektronik dokümanlar” ve “elektronik imza” yoluyla da yerine getirilecektir. Sayısal imzalar, elektronik dokümanların güvenliğini sağlayacak ve böylece bunlar, göndericinin kimliğinin teyit edilmesini sağlamaları yanında, iletişim sürecinde veya daha sonra değiştirilemeyeceklerdir.

Buna göre, elektronik ortamlarda bilgi alışverişi üzerine kurulmuş bulunan elektronik ticaret sisteminin ülkemizde gelişmesi ve yasal bir zemin üzerinde uygulanabilmesi için, öncelikle elektronik imzaya hukuki bir geçerlilik kazandıracak yasal düzenlemelerin yapılması gerekmektedir. Elektronik imza hukuken geçerli olduğunda, bu şekilde imzalanan ticari değeri olan ya da olmayan elektronik belgeler hukuki yükümlülük doğurabilecek, sisteme duyulan güven artacak ve kullanıcının sistemden beklentileri karşılanabilecektir.

Mesaj gönderici ve alıcıların kimliklerinin belirlenmesi için üçüncü kişi veya kurumlarca sayısal sertifika düzenlenmesi gereklidir. Bu sertifikaları düzenleyen kurumlar, “Sertifikasyon Otoritesi”, “Onay Makamı” ya da “Onay Kurumu” olarak adlandırılmaktadır. Sertifika, Onay Makamı tarafından düzenlenerek, sayısal olarak imzalanır. Sertifikaya ilişikin olarak genel kabul gören tanımlamalar aşağıda verilmektedir.

“Sertifika;

-Geçerlilik süresi,

Uluslararası düzeyde, onay makamlarının özel kurumlardan veya resmi kurumlardan oluşturulması konusunda genel kabul görmüş bir yaklaşım olmadığından, bu husus ülkelerin tercihlerine bırakılmaktadır.

Bazı ülke uygulamalarında, onay kurumları hiyerarşik olarak tepede yer alan tek bir onay kurumuna bağlı olmakta ve üst onay kurumunca akredite edilmektedir. Bazılarında ise onay kurumları arasında herhangi bir hiyerarşi bulunmamakta, birbirlerini akredite eden onay kurumları eşit şartlarda faaliyet göstermektedir. Bu iki uygulama arasındaki tercihi de ülkeler kendileri yapmaktadırlar.

-Onay makamının faaliyet gösterebilmesi için, yetkili makamın vereceği lisansa gereksinimi vardır. Bu lisans kendilerine başvuru üzerine verilmektedir. Kontrol, denetim, yasaklama ve çalışmaların durdurulması, lisansların geri alınması ya da iptal edilmesi yetkileri yetkili makama ait olacak şekilde düzenlenmiştir.

-Onay makamı, kişisel bilgileri ancak doğrudan ilgili kişiden ve sertifikasının amacı doğrultusunda gerekli ölçüde toplayabilmektedir. Kimlik bilgileri ya da özel bilgiler ancak sınırlı durumlarda resmi mercilere verilebilmektedir.

Onay kurumları, sayısal imzayı oluşturan açık anahtarları saklamak ve talep edildiği takdirde açıklamakla sorumlu olmakla birlikte (telefon rehberi ya da aboneler servisine benzer bir mekanizma), yine onay kurumlarınca sağlanan gizli anahtarların saklanıp saklanmayacağı konusu halen tartışma yaratmaktadır. Bir görüşe göre, onay kurumlarının gizli anahtarları sağladıktan sonra saklaması, elektronik ticarette bilginin gizliliği prensibine aykırıdır. Bir diğer görüşe göre ise, gizli anahtarların güvenli ortamlarda saklanması ve ulusal güvenlik amaçlı kamu birimleri (Savunma Bakanlığı, İstihbarat Örgütleri gibi) tarafından gerek duyulduğunda erişilebilmelerinin sağlanması gereklidir. Bu konuda henüz bir uluslararası fikir birliği oluşturulmuş değildir.

Bu konuda uluslararası platformdaki tartışmalar sonuçlandırılmamış olmakla birlikte, en üst seviyede bir yetkili makam (üst onay makamı) tarafından belirlenen koşullarda hizmet veren ve bu koşullara uygun hareket etmekle sorumlu olan bağımsız, özel onay makamlarından oluşturulmuş bir yapı kurulmasında yarar görülmektedir. Onay makamlarınca yerine getirilecek işlevler (kimlik doğrulama ve sayısal imza anahtarı bilgilerinin saklanması) elektronik ticaretin gelişmesi açısından son derece önemli olmakla birlikte, onay makamlarının kişisel bilgilere ve taraflarca yapılacak iletişime ulaşma olanağı sağlayacak bilgileri bünyelerinde barındırmaları söz konusu olduğundan, onay kurumları sisteminin dikkatle ele alınıp düzenlenmesinde yarar görülmektedir. Elektronik ticaretin gelişmesinde özel sektör öncülüğü ilke olarak benimsendiğinden, üst onay makamının idari altyapısında özel sektör temsilcilerine de yer verilmesini sağla yacak bir yarı kamusal statü de düşünülmelidir.

Sisteme duyulan güveni azaltma endişesi yaratacak olmakla birlikte, kamu güvenliğini gerektiren durumlarda ya da suç örgütlerinin ve benzeri gizli faliyetlerin izlenmesinde istihbarat amaçlı olarak, bazı yetkili devlet birimlerinin kullanıcıların gizli anahtarlarına ulaşabilmelerine imkan tanıyan bir yasal altyapı oluşturulabilir. Ancak, bu tür istisnai uygulamalar dikkatle düzenlenmeli ve mümkün olduğu kadar sınırlı tutulmalıdır. Diğer taraftan, böyle bir uygulamanın gerçekleşebilmesi için, kullanıcılara ait gizli anahtarların onay makamlarının veri bankalarında saklanması gerekecektir. Bu durumda, onay makamlarının ya da söz konusu veri bankasına ulaşabilecek yetkisiz tarafların kişisel bilgilere ve her türlü elektronik iletişime erişmeleri tehlikesi ortaya çıkacaktır. Bu tür izinsiz erişimlerin önlenebilmesi için gerekli tedbirler mutlaka sisteme eklenmeli ve caydırıcılık sağlanmal ıdır.

Bir ticari sözleşmenin kurulması için yukarıda anılan şartlar elektronik ticaret için de geçerlidir. Kişinin elektronik bir imza ile göndermiş olduğu sözleşme yapma teklifi icap, muhatabın bu teklifi kabul ettiğini elektronik ortamda iletmesi ise kabuldur. Muhatabın elektronik ortamda gönderdiği kabul beyanının icapcıya ulaşması ile ticari bir sözleşme kurulmuş olur. Kabul beyanının muhatap tarafından gönderildiği anda, ticari sözleşme hükümlerini doğurmaya başlar. Ancak, kabul beyanının icapcıya ulaşması ile gönderilme anı arasında pek uzun bir zaman geçmediğinden, kural olarak elektronik ortamda yapılan bir sözleşmenin kurulması anı ile hüküm ve sonuçlarını doğurmaya başladığı tarih aynı tarihtir. Ancak icapçının, muhatabın kabul beyanını gönderdiği zamanda çeşitli sebeplerle (izin, hastalık vb. benzeri) kabul beyanını aynı gün öğrenememesi mümkün dür. Bu takdirde, kabul beyanının icapcı tarafından öğrenilmesi ile akit kurulacak, muhatap tarafından kabul beyanın gönderildiği tarihte ise ticari sözleşme hükümlerini doğurmaya başlayacaktır.

Avrupa Birliği bu konuda son dönemde, uzaktan görüşülerek hazırlanan sözleşmeler üzerine bir direktif, tüketici sözleşmelerindeki haksız maddeler ve yanlış raklamla tüketicileri yanıltma üzerine bir dizi yatay direktif ve tüketici kredileri, seyahat paketleri konusunda da sektörel bazı direktifleri kabul etmiştir. Bu sayede tüketicilere elektronik ticarette de uygulanabilecek asgari düzeyde koruma sağlanmaktadır.

Birlik üye ülkelerin sözleşme biçimleri ve uygulanması ile ilgili düzenlemelerinin elektronik ticaret ortamına uygun olmadığını ve elektronik ortamda yapılan sözleşmelerin uygulanabilirliği ve geçerliliği konusunda belirsizlikler doğurduğunu belirtmektedir. Örneğin, yazılı döküman ve el yazısı ile imza atma kuralı ve kanıtlama koşulları elektronik dokümanlara uygulanamamaktadır. Komisyon Tek Pazar içinde elektronik sözleşmelerin yasal olarak tanınmasını engelleyen düzenlemelerin nasıl azaltılabileceğine veya tamamen kaldırılabileceğine yönelik çalışmaları başlatmıştır. Konunun tüketici boyutunun ise, Bilgi Toplumunun Tüketici Boyutu Dokümanı (Communication on the Consumer Dimension of the Information Society) içinde ele alınması düşünülmektedir.

Güvenli teknolojiler, şifreleme ve bunları destekleyecek düzenleyici ortam, elektronik işlemlerde firma ve müşterilerin güvenini kazanmak için temel teşkil edecektir. Bireyleri ve kurumları elektronik ortamdaki işlemlere hukuken bağlayan elektronik imzalar ve elektronik simgelemeler, destekleyici belgeleme mekanizmaları olmadan fazla bir anlam ifade etmezler. İşlemler ve işlem yapan taraflar hakkındaki bilgilerin doğruluğunun bağımsızca kanıtlanması ve bilgilerin gerçek dünyada olduğu gibi belgelenebilmesi için elektronik dünyanın kendi yöntemlerine gereksinimi vardır.

Bir işlem içinde yer alan taraflara ait bilgilerin doğruluğunu kanıtlamak için güvenilir bir üçüncü şahıs olarak hareket edecek bir yetkiliye ihtiyaç vardır. Bir doğrulama yetkilisi, gerçeklere dayanan bir bilginin teyit edilebilir olup olmadığını tespit etmek için, bağımsız güvenilir bir araç olarak rol oynayabilir. Elektronik noter, elektronik işlemlerde güvene bir baz teşkil etmek açısından en az altı tipte bilgiyi doğrulayabilmelidir; tanımlama ve kayıt, kullanıcı özellikleri, standartlara uygunluk, yapılan işlem için yetki, işlemsel bilgi veya tatbik edilebilir yasalar.

Alman Sayısal İmza Yasası’nda, onay makamlarına talep üzerine sayısal bilgilere bir zaman kaydı verme yetkisi de tanınmıştır. Yasada yapılan tanımlamaya göre zaman kaydı; sertifika veren mercinin kendisine gelen özel sayısal verilerin geliş zamanını belgeleyen, üzerinde sayısal imza bulunan sayısal bir onaydır.

Elektronik noter sistemi; kurulacak olan onay kurumlarına noterlik yetkisi verilerek, mevcut noterlik sistemi içerisinde düzenlenerek ya da yeni ve ayrı bir elektronik noterlik altyapısı hazırlanarak düzenlenebilir. Mevcut noterlik mevzuatında elektronik işlemleri kapsayan bir düzenleme mevcut değildir. Kurulacak olan elektronik noterlik sisteminde yabancı şirketlere de yetki verilmesi hususu ile elektronik noterlerin yetkilerinin sınırları bu konuda uluslararası uygulama ve düzenlemeler de göz önünde bulundurularak dikkatle değerlendirmelidir.

Elektronik ticaret, doğası gereği ülkeler arasındaki fiziki sınırları kaldırdığından kullanıcılar için sonsuz ticari imkanlar sunmaktadır. Bununla birlikte, ülkeler arasındaki sınırların kalkıyor olması yasaların uygulanması açısından sorun yaratabilecektir. Değişik ülke vatandaşlarının elektronik ortamdaki ticari ilişkilerinde hangi ülke yasalarının uygulanacağı konusu halen tartışma yaratan konulardan biridir. Elektronik ticarette doğacak kanunlar ihtilafı sorunlarının da geleneksel olarak yapılan ticarette doğan kanunlar ihtilafı sorunlarına benzer şekilde çözümlenmesi gerekmektedir.

Ticaret Kanununa göre iki grup ticari iş bulunmaktadır. İlk grubu; Ticaret Kanununda düzenlenen hususlar, ikinci grubu ise ticari işletmeyle ilgili diğer bütün muamele, fiil ve işler oluşturmaktadır.

Ticaret Kanununda düzenlenen hususlar esas itibariyle ticari işletme ile ilgili hususlardır. Ancak, ticari işletmeyle ilgisi bulunmasa bile sadece Ticaret Kanununda düzenlendiği için ticari sayılan hususlar da bulunmaktadır. Örneğin, ticari senetler ile geçici olarak eşya veya yolcu taşımada (TK. m. 763) veya tacir olmayan şahıslar arasında yapılan cari hesap sözleşmelerinde (TK. m. 87) de Ticaret Kanununun ilgili hükümleri uygulama alanı bulmaktadır.

Ticaret Kanununda ticari işletme ve sözleşmelerin yanısıra, haksız fiil sayılan bazı hususlar da düzenlenmiş bulunmaktadır. Haksız rekabet (m. 55-56), çatma (m. 1216-1221) ve ticaret şirketlerinde ortakların veya uzuvların haksız fiilleri dolayısı ile şirketlerin sorumluğu hakkındaki hükümler (m. 177, 256, 321, 489, 321, 542) haksız fiillere örnek olarak verilebilir.

Bu ifadeden ticari işletmeyle ilgili haksız fiilerin de ticari iş sayılacağı anlamı çıkmaktadır.

Yabancılık unsuru taşıyan ticari işlerden dolayı çıkabilecek ihtilaflar eğer bir ticari sözleşmeye dayanıyor ise bu taktirde hangi ülke hukukunun uygulanacağı pek bir sorun oluşturmaz. 20.5.1982 tarih ve 2675 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) 24 üncü maddesi; irade serbestisi ( akit tarafların aralarında yaptıkları akdi belli bir hukuka tabi tutabilme yetkisi) ilkesinden hareketle tarafların aralarında yaptıkları ticari sözleşmeye uygulanacak hukuku açık bir şekilde seçebileceklerini hükme bağlamış bulunmaktadır. Tarafların ticari sözleşme için seçtikleri hukuk, Türk hukuku olabileceği gibi yabanci bir hukuk da olabilir. Taraflar açık bir şekilde bir hukuk seçmedikleri takdirde borcun ifa yeri hukuku uygulanır. İki taraflı akitlerde borç ilişkisinin ifa yeri birden fazla durumdadır. Böyle bir durumda borç ilişkisinin ağırlığını teşkil eden edimi n ifa yeri hukuku uygulanacaktır. Örneğin, satım aktinde sadece para ödemesinde bulunanın edimi o akdin karakteristik ifası değildir. Diğer akit tarafın (satıcının) edimi aktin karakteristik ifasını teşkil eder. Bu takdirde satıcının ifa yeri hukuku akit hukuku olur. Borç ilişkisinin ağırlığını teşkil eden edim tespit edilemediği takdirde ise borç ilşkisinin en yakın veya daha yakın irtibat halinde bulunduğu hukuk ticari sözleşmeye uygulanacak hukuk olur.

Haksız fiilerden doğan borçlara ise MÖHUK’un 25 nci maddesi gereği haksız fiilin işlendiği yerin hukuku uygulanır. Haksız fiilin işlendiği yerin fiil yeri mi yoksa zararın doğduğu yer mi olduğu sorusuna anılan madde “zararın meydana geldiği yer” olarak cevap vermiştir. Haksız fiilin işlendiği yer ile zararın meydana geldiği yerin farklı ülkelerde olması halinde, zararın meydana geldiği yer hukuku uygulanır. Haksız fiilden doğan borç ilişkisi haksız fiil yerine göre başka bir ülke ile daha yakın irtibatlı olduğu durumlarda ise bu ülke hukuku uygulanabilir. Örneğin, iki Türk işadamının Almanya’da bir otelde kendi aralarında işledikleri bir haksız fiile, haksız fiilin işlendiği Alman hukuku yerine tarafların müşterek hukuku olan Türk hukuku uygulanabilir.

MÖHUK’un 43 -45 nci maddeleri arasında yabancı hakem kararlarının tenfizi (uygulanması) usulu de düzenlemiş bulunmaktadır. Bu şartlardan milletlerarası gelişmeye aykırı düşen husus yabancı hakem kararlarının Türkiye’de tenfiz edilebilmeleri için “mütekabiliyet” unsurunun gerçekleşmiş olmasının aranmasıdır. Milletlerarası planda görev yapan bir hakem teşkilatının hangi ülkeye ait olduğunu tespit etmek çok zor hatta bazen imkansızdır. Bunun yanında, yetkisini tamamen taraf iradelerinden alan bir hakem kararının tenfizini mütekabiliyet şartına bağlamak tahkim müessesesinin niteliği ile de bağdaşmamaktadır.

Ancak, Türkiye 8.5.1991 gün ve 3731 sayılı Kanun ile ticari nitelikteki uyuşmazlıklar açısından verilen hakem kararlarının uygulanması konusunda New York Sözleşmesi’nin tarafıdır. Bu Sözleşme çerçevesinde, Sözleşmeye taraf ülkelerde verilen hakem kararları MÖHUK 43-45. maddeleri gereğince değil, New York Sözleşmesi gereğince uygulanacaktır.

Elektronik ortamda yapılan ticaretten doğan kanunlar ihtilafı sorunları da geleneksel olarak yapılan ticaretten doğan kanunlar ihtilafı sorunlarının çözüm şekli ile aynı olmalıdır. Çünkü elektronik ortamda yapılan ticaret nedeni ile ticari işin niteliği değişmemiş yalnızca ticari işin oluşum biçimi değişmiştir. New York Sözleşmesi’nin hükümleri, ticari uyuşmazlıklar konusunda Sözleşmeye taraf ülkelerde verilen hakem kararlarının uygulanması açısından yeterli olacaktır.

7.1. Genel Olarak

Bilindiği üzere, teknolojik gelişmelerden öncelikle bankacılık işlemlerinde yararlanılmaya başlanmış ve ilk olarak müşterinin banka veznesine gitmeden hesabından para çekmesine olanak veren sistemler (cash dispensers) kullanılmıştır. Bu sistem daha sonra para çekmenin yanı sıra diğer bankacılık işlemlerini de gerçekleştirebilecek teknik olanaklara kavuşturularak, otomatik vezne makinaları kullanılmaya, ardından da yine elektronik sistemlerden yararlanılarak satış işlemlerinin yapılması anında alıcının hesabından satıcının hesabına satış bedelinin aktarılması sağlanılmış ve ev/ofis bankacılığı üzerinde durulmaya başlanmıştır. Bilgisayar kullanımının daha da yaygınlaşması sonucunda kapalı sistemlerin yanısıra Internet gibi açık sistemler ortaya çıkmış ve klasik iletişim araçlarının yerini bilgisayarla iletişim almıştır.

Evraka dayalı olarak yürüyen klasik ticari işlemler ve idari sistem içinde “elektronik belge” olarak adlandırılabilecek kağıtsız belgenin hukuk sistemlerinde geçerlilik kazanması için ülkesel boyutlarda çalışmalar yapıldığı gibi değişik uluslararası kurumlar da aynı konuda çalışmalar sürdürmektedir.

Bu kapsamda çalışmalar yürüten bir kuruluş da Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun bir organı olan Birleşmiş Milletler Uluslararası Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL) dır. UNCITRAL, Genel Kurul tarafından 1966 yılında oluşturulmuş olup, uluslararası ticaret hukukunun uyumlaştırılması ve tek düzeliğin sağlanması için çalışmalarda bulunmaktadır. Komisyon, Genel Kurul tarafından seçilen 36 üye devletten meydana gelmektedir.

Yüksek hıza sahip elektronik ticarette, sözleşme yapılmasındaki temel olan icap ve kabulün yerine yeni uygulamalara ihtiyaç duyulmaya başlanması üzerine Komisyon 1991 yılındaki 24. dönem toplantısında EDI konusunda hukuksal düzenlemeler yapılmasını kararlaştırmıştır. Oluşturulan EDI Çalışma Grubu bu konuda Model Kanun Taslağı hazırlamış, Birleşmiş Milletler Genel Kurulunun 29. Toplantısında Elektronik Ticarete İlişkin Model Kanun ve konuya ilişkin Hukuk Rehberi kabul edilmiştir.

Bu öneriler çerçevesinde hazırlanan Model Kanunun amacı, EDI ve iletişim araçlarının kullanılmasına imkan sağlamak ve kolaylaştırmak, kağıda dayalı belge kullanıcısı ile bilgisayara dayalı bilgi kullanıcısına eşit işlem yapılmasını sağlayarak uluslararası ticareti etkin kılmak ve ekonomiyi güçlendirmektir.

Model Kanun, geleneksel kağıda dayalı belgelemeyi tanıyarak, modern iletişim araçlarındaki gelişmelerle birleştirmeye çalışmakta, ulusal hukuktaki yazı, imza ve belge aslı konusunda bilgisayara dayalı teknikleri ele almaktadır. Kağıda dayalı sistemin fonksiyonları incelenerek bu fonksiyonlara eşitlik sağlanmaktadır. Fonksiyonel eşitlik yaklaşımı ile belgenin tümünün okunabilmesi, zaman içinde değiştirilmemesi, belgenin yeni kopyalarının çıkarılabilmesi ve tarafların elinde aynı verinin olması, imza aracılığı ile belgenin doğrulanmasına imkan tanınması sonucu bu belge kamu otoriteleri ve mahkemeler tarafından kabul edilebilir duruma gelmektedir.

Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununun (HUMK) 240 ıncı maddesi hükmü uyarınca hakim, kanundaki istisnalar dışında delilleri serbestçe takdir eder. Kanunda gösterilen hallerde ise hakim delillerle bağlıdır.

Medeni Usul Hukukumuza göre ispat güçleri açısından deliller, kesin ve takdiri deliller olarak iki grupta toplanmaktadır. Kesin deliller, hakimi bağlayıcı nitelikte olduğundan hakimin bu delilleri takdir yetkisi bulunmamaktadır. Kesin delillerden biri ile ispat edilen olay doğru olarak kabul edilmektedir. HUMK'na göre ikrar, kesin hüküm, senet ve yemin kesin delillerdir.

HUMK m.287 ve devamında düzenlenmiş olan ve kesin deliller arasında yer alan senet, bir kişinin meydana getirdiği veya getirttiği kendi aleyhine delil oluşturan yazılı bir belgedir. Ticari hayatta işlemler büyük ölçüde yazılı belgelere dayanmaktadır. Örneğin, Türk Ticaret Kanunu (TTK) m.20/III hükmü uyarınca tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmek veya sözleşmeyi fesih ya da sözleşmeden dönme amacıyla yapılacak ihbar veya ihtarların geçerli olması için, noter marifetiyle veya iadeli taahhütlü mektupla ya da telgrafla yapılması zorunlu bulunmaktadır.

Senet, ilke olarak kağıda yazılıdır ve senedi meydana getiren kişinin el yazısı ile yazılmış imzasının bulunması gereklidir. İmza, yazılı olarak senette irade açıklamasında bulunan kişinin kimliğini ve bu irade açıklaması ile bağlı bulunma isteğini ortaya koymaktadır. HUMK. m.296/II hükmü uyarınca senet bu kişi aleyhine kesin delil oluşturmaktadır. Senetteki imzanın sahte olduğu ileri sürüldüğü takdirde, mahkemece bilirkişi incelemesine başvurularak imzanın kime ait olduğu saptanabilmektedir.

HUMK’nda yer alan ispat sisteminin yanında ticari işlerde ispat konusu ayrı bir öneme sahip bulunmaktadır.

Ticari işlerden doğan ticari davalarda deliller ve bunların gösterilmesi TTK m.4 hükmü uyarınca HUMK hükümlerine bağlı bulunmaktadır. Buna karşılık ticari işlemlerin tanıkla ispat edilebilmesi olanağı, başka bir deyişle HUMK 293/4'de ifade edilen halin icabına ve iki tarafın durumlarına nazaran senede bağlanması teamül olmayan muamelelerin tanıkla ispat edilebileceği kuralının uygulama alanı ticari işlemlerde daha geniş yer tutmaktadır. Senetle (kesin delille) ispat zorunluluğu konusunda HUMK 288 ve 290’ıncı maddeleri ticari işlerde de uygulama alanı bulmakta, değeri 20.000.000 TL.'nin üzerindeki işlemlerin senetle ispatı zorunlu olmaktadır.

TTK. m.82 hükmü uyarınca ticari işlerden dolayı tacirler arasında çıkan uyuşmazlıklarda ticari defterler kesin delil olarak kabul edilmektedir. Ticari defterlerin sahibi lehine delil teşkil edebilmesi için uyuşmazlığın ticaret işlerinden dolayı tacirler arasında doğmuş olması, defterlerin kanuna uygun olarak tutulmuş olması, bütün defterlerdeki kayıtların birbirini doğrulaması gerekmektedir.

Yürürlükte bulunan VUK m.257 uyarınca, elektronik ortamda tutulan ticari defterlerin bilgisayar ortamında saklanmasına olanak bulunmamaktadır. Ancak, TBMM gündeminde yer alan Vergi Reformu Tasarısında sözkonusu hususlara ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Tasarı ile VUK m.257 değiştirilerek defter, kayıt ve belgelerin manyetik ortamda saklanması ve ibraz edilmesi imkanı getirilmektedir.

Yapılan uluslararası düzenlemelerde, Anglo-Sakson hukuk sisteminin etkisiyle elektronik kayıtların yazılı belgeye (senede) eş nitelikte kesin delil olarak kabul edilmesi önerilmektedir. Ülkemiz gibi delil sınıflandırmasının bulunduğu ülkelerde bu düzenlemeler sorun yaratabilecek niteliktedir. Zira klasik anlamda yazılı belgede fiziki varlığı olan metin bulunmakta ve bu belgeyi düzenleyen kişinin elle yazılmış bir imzası yer almaktadır. Yukarıda değinildiği gibi elektronik kayıtlarda fiziki varlığa sahip bir metin bulunmadığı gibi klasik anlamda elle atılmış bir imza da bulunmamaktadır.

SORUN : Elektronik kayıtların delil sistemimiz içindeki yerinin tespiti.

Buna göre; elektronik kayıtların senetsiz ispatının mümkün olduğu davalarda özel hüküm sebepleri olarak takdiri delil şeklinde nitelendirilmesi mümkün görülmektedir.

-20 milyon liranın üstündeki hukuki işlemlerin senetle ispat edilmesi zorunluluğu bulunduğundan mevcut mevzuatımıza göre elektronik kayıtların senet olarak kabul edilip edilemeyeceği konusunun tartışılması gerekmektedir. Senet, borçlunun imzasını taşıyan ve o hukuki işleme ilişkin bilgileri ihtiva eden bir yazılı belge olmalıdır. Borçlar Kanununun 14’üncü maddesine göre de imzanın borçlunun el yazısı ile olması zorunludur. Bu durumda bir elektronik kayıt altında yer alan elektronik imza, mevcut mevzuatımıza göre imza olarak kabul edilmeyecektir. Böylece, bu elektronik imzalı kayıt senet niteliği taşımayacaktır. Dolayısıyla, böyle bir elektronik kaydın bu anlamda kesin delil niteliği bulunmayacaktır. Fakat, taraflar arasında buna ilişkin bir delil sözleşmesi varsa bu kaydın kesin delil olarak kabul görmesi gerekmektedir.

Ceza Hukuku "Nullum crimen nulla poena sine lege = Kanunsuz suç ve ceza olmaz" ilkesi üzerine kurulmuştur. Bir başka deyimle, suç ve cezanın meclisin çıkardığı bir kanunda tesbit edilmesi, modern ceza hukukunun en önemli özelliğidir.

Bu ilke, ceza hukukunda; kanunda açıkça hüküm bulunmayan hallerde, var olan hükümlerden yola çıkarak, yorumla suç ve ceza oluşturulamayacağı (kıyas yasağı) anlamını da beraberinde getirmektedir.

Bu irdelemenin :

1-Şifreli veya kapalı sistemlere girme,

2-Özel suç türleri,

1-Yürürlükte bulunan özel kanunlar,

2-Sayısal haberleşmenin ve elektronik ticaretin gerekli kıldığı özel kanunlar dikkate alınarak yapılması gerekmektedir.

Suçların işlendiği yer, işlendiği zaman, suçluların iadesi gibi konular Ceza Kanunlarının genel hükümler kısmında yer alan ve Kanunun uygulanması açısından önem arzeden ilkelerdir.

Yürürlükte olan Türk Ceza Kanunu'nun (TCK) 3. maddesi ve yeni hazırlanan Tasarının 6. maddesine göre :

"Türkiye'de işlenen suçlar" hakkında Türk kanunları uygulanır.

Elektronik ortamda işlenmiş suçlarda, suçun hangi hallerde Türkiye'de işlenmiş sayılacağının tartışılmasında yarar bulunmaktadır. Web sayfası sahibinin, servis sağlayıcılarının yurtdışında olmasının bu konu üzerindeki etkisi, suç teşkil eden sayfaya fiilen ulaşım veya fiilen ulaşılmasa dahi ulaşılabilir olma durumunun tartışılması önemli başlıklar arasındadır.

Ceza kanunları, bilişim suçları başlığı altında, elektronik ortamda işlenen suçlarla ilgili özel hükümler taşıdığı gibi; sırrın dokunulmazlığının korunması, hakaret, müstehcenlik, nüfus cüzdanı, pasaport gibi belgelerde sahtekarlık, kumar gibi özel haller için özel hükümler de içermektedir. Bu yaklaşım çerçevesinde konu, elektronik ortam açısından ikiye ayrılarak incelenebilir:

Halen yürürlükte bulunan Türk Ceza Kanununun 525/a, b, c ve d harfli maddeleri; bir elektronik ortamda program, veri ve unsurların:

· ele geçirilmesini,

· yukardakiler çerçevesinde yarar elde edilmesini,

· delil olarak kullanılmak üzere bir sisteme girilmesini ve bu vesile ile veri tahrifini suç olarak düzenlemiştir.

· girmek,

· orada kalmaya devam etmek,

· sistemin işleyişini engellemek, bozmak,

· sisteme veri sokmak,

· yukardaki hallerin bir belge oluşturmak için yapılması, bir başka ifade ile sahte evrak düzenlenmesi hususları ayrı ayrı vurgulanmıştır. Ayrıca, tüzel kişilerin de sorumlu olacağına işaret edilmiştir.

Türk Ceza Kanununun özel haller başlığı altında incelenebilecek maddeleri arasında:

-Sırrın masuniyeti ile ilgili TCK 195 ve 200. maddeleri yer almaktadır:

Görüldüğü üzere açık ve kapalı sistemlerde başkasının özel hayatına "(gerek kişiler, gerekse veriyi iletme görevi üstlenen (servis sağlayıcılar gibi) kuruluş ve kurumlar tarafından yapılan)" müdahale hali, özel olarak sayılmamıştır.

-Hüviyet cüzdanı, pasaport gibi belgelerde sahtekârlık TCK 350 inci maddede yer almaktadır.

-Genel adap ve aile nizamı aleyhine suçlar TCK 426 ve devamı maddelerinde yer almaktadır. Maddede, halkın ar ve haya duygularını incitecek, cinsî arzuları tahrik edecek ve istismar edecek nitelikteki "kitap, risale, ilan, resim, teyp bandı, film veya diğer anlatım araç ve gereçlerinin";

· Türkiye dahilinde nakledilmesi, naklettirilmesi,

· tiyatro, sinema, radyo-TV’de temsil edilmesi veya ettirilmesi suç olarak düzenlenmiştir.

Aynı konu benzer bir yaklaşımla, "Müstehcenlik" başlığı altında, Tasarının 318. maddesinde de yer almıştır.

Ceza Kanunu, suçun basılı eser niteliğindeki süreli yayımlarda işlenmesi halinde, yayımevi sahibi ve yazı işleri müdürünü de sorumlu tutmaktadır.

Bu bağlamda tartışılması gereken önemli hususlardan biri, servis sağlayıcıların sorumluluğunun ne olacağıdır. Servis sağlayıcıların taşıyıcı fonksiyonlarını yerine getirirken, içerik ile ilgili hukukî bir sorumluluklarının olup olmayacağının üzerinde durulması yerinde olacaktır. Bu konuda yapılacak olan mukayeseli hukuk çalışmasında, başka ülke hukuk sistemlerinden yararlanılabilir. Örneğin, 1 Ağustos 1997 tarihli Alman "Bilgi ve Haberleşme Hizmetleri Kanunu"nun 1. maddesinin 5. bendinde :

· teknik olarak da, bu engelleme imkânına sahip olmaları

-Hakaret ve sövme ile ilgili suçlar TCK 480-482. maddelerde düzenlenmektedir.

-Tasarının 300. maddesinde genel ve kamuya açık yerlerde kumar oynatma yasaklanmıştır.

İnternetteki kumar sitelerinin konumu açısından bir inceleme yapılmasının yerindeliği araştırılmalıdır.

-Tasarının 385-398. maddelerinde devlet sırlarına karşı suçlar düzenlenmiştir.

Maddelerde, devlet güvenliğine, iç ve dış siyasi yararlara ilişkin belge ve bilgilerin elde edilmesi, yok edilmesi, sahtecilik yapılması hallerinde 8-12 yıl arasında değişen hapis cezaları öngörülmektedir.

Bu eylemlerin kapalı bir elektronik bir sistem içinde yapılması halinde "bilişim sistemi" söz konusudur. Tasarının, yukarda sözü edilen ve 1-6 yıl arasında değişen yaptırım öngören maddeleri mi uygulanacaktır yoksa, bu suçların elektronik ortamdaki kapalı sisteme girilerek yapılmış olması da yine 8-12 yıllık yaptırıma mı tâbi tutulacaktır soruları üzerinde durulmamıştır. İkincisinin tercih edilmesi, Tasarıda değişikliği gerektirecektir. Tüm bu hususların yeniden tartışılması yerinde olacaktır.

-Tasarının 412. maddesi Mühür Bozma suçunu düzenlemektedir.

Sağlıktan, haberleşmeye ve ticarî hayatın değişik yönlerine ilişkin kişisel verilerin özel ve kamu kurumları tarafından elektronik ortamlarda tutulabilmesi, ülkeleri hem bu verilerin toplanma şekli ve yapısı ile ilgili kurallar koymaya hem de bu kuralların ihlali sonucu uygulanacak cezaî yaptırımları vaz'etmeye zorlamaktadır.

· kanunların öngördüğü şekillere uyulmadan

Kanunların izin verdiği hallerin dışında, kişilerin ahlakî niteliklerini; siyasal, felsefî ve dini görüşlerini, ırklarını, sendikal bağlantılarını, cinsel yaşamlarını ve sağlık durumlarını kişisel veri olarak sistemlere girme, işleme eylemleri de 1-2 yıl hapis cezası gerektiren suçlar olarak Ceza Kanunu Tasarısında düzenlenmiştir.

Elektronik ticaretin üzerinde cereyan ettiği altyapının kurulması, onay kurum/kurumları, alan isimlerinin tescili konusunda yetkili kurum/kurumlar, elektronik noterler, servis sağlayıcılar gibi konularda vaz'edilmesi öngörülen kanunlar, hem ceza hukukunun yukarıda sayılan temel ilkelerini karşılayıcı hem de uluslararası gelişmelerin ruhunu yansıtıcı nitelik taşımalıdır.

-Verilerin elektronik ortamda iletilebilmesi, ceza hukukunun yukarıda sözü edilen temel ilkesinin, ortaya çıkan somut haller dikkate alınarak yeniden gözden geçirilmesini gerektirmektedir.

-Sanal dünyanın, ülkelerin coğrafi sınırlarının hiçbir şekilde hissedilmediği bir dünya gerçeği ortaya koyması, Türkiye'nin yukarıda sözü edilen gerekleri yerine getirmesi halinde dahi, farklı ülkeler farklı yaklaşımlara sahip ise, sorunlara tam anlamı ile çözüm sağlamayacaktır. Bu nedenle Ceza Hukuku alanında uluslararası düzeyde, ülkeler arasından bir asgari uzlaşmanın gerçekleşmesi ön şart olarak görünmektedir.

Söz konusu kurallara son şeklini veren Türkiye Bilişim Vakfı’nın yöneticilerinden, Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği öğretim üyesi Prof. Dr. Ersin Töreci, sınırsız bir ortak iletişim ve etkileşim ortamı olan interneti kullanırken, bazı kurallara dikkat edilmesi gerektiğini vurguladı. Prof. Dr. Töreci, bu kurallar sayesinde, düzensizliklere düşülmeden internet ortamının etkin ve yararlı bir şekilde kullanılmasının mümkün olacağını söyledi.

• Toplum karşısında kendinize yakıştırdığınız tavrı, internetin sanal ortamında da sürdürün, kimliğinizi saklayabileceğinizi umarak gerçek yaşamınızda benimsemediğiniz davranışları sergilemeyin.
• Düşüncelerinizi dile getirirken olumlu yaklaşmanın ve nazik bir ifade kullanmanın sağduyunun gereği olduğunu hatırlayın.
• Tartışmaların özelleşmesine ve kişiselleşmesine yol açmayın.
• İnsanları duygusal yönden zedeleyici ve rahatsız edici iletilerin yayılmasına olanak vermeyin.
  Kişilerin istemleri dışında iletiler alarak rahatsız olmalarını elinizden geldiğince önleyin, buna neden olmayın.

• Size gelen bir maili, başkasına aktarmak istediğinizde, bu iletiyi size gönderenin bunu isteyip istemediğinden emin olun.
• İletişim kurarken, anlamsız sayılacak gereksiz iletiler göndermeyiniz.
  Bilgilendirmek ve gelişmelerden haberdar etmek için sürekli bir elektronik bülten göndermek istediğinizde, gönderdiğiniz kişinin bu dağıtım ya da duyuru listesinde kalıp kalmama isteğini ilk duyurunuzda belirtebilmesini sağlayın, kalma isteğini belirtmeyenleri bir daha rahatsız etmeyin.
• Bir web sitesinde yer alan uzunca bir metin ya da belgeyi e-posta ekinde göndermeyin, bu metin ya da belgenin adresini ve konusunu belirtip, buraya erişilip bakılabilmesi için sanal adresini vermekle yetinin.
• İleti trafiğini yoğunlaştıran gönderimlerde bulunanları uyarın, ısrarcı olanlara karşı alınması gereken yasal önlemlerin oluşmasına katkı yapın ve yaptırımların uygulanmasına destek olun.
• Açık kimliğinizi, geçerli bir gerekçeniz olmadıkça gizlemeyin.
  Kimliğin önem taşımadığı durumlarda görüş ve düşüncelerinizi anonim olarak açıklamayı uygun buluyorsanız bunu kötüye kullanmadan özenli yapın.
  Her zaman yanıtladığınız iletinin konu başlığını koruyarak yanıt verin.
  Ne demek istiyorsanız ona karşılık olan, yanlış anlaşılmalara yol açmayacak düz ve yalın deyişlerle düşüncelerinizi aktarmaya çalışın.
• Özellikle tartışma listelerinde daha önce değinilmiş konuları ek bir katkıya yol açmayacaksa üstelemeyin, ortaya çıkmış bir sonucu görmemezliğe gelerek kendi düşüncenizi kabul ettirmede ısrarcı olmayın.
• Gereksiz yere büyük harfler ile yazışmaktan, sık sık özel simgeler kullanmaktan, esprili ya da alaycı anlatımlardan kaçının.
• İyelik haklarını zedelememeye özen gösterin, başkasının veri kaynaklarını, düşüncelerini ve yazılımlarını kendinizinmiş gibi sahiplenmeye kalkışmayın.
  Başkalarının kişilik haklarına ve özel yaşamına saygılı olarak kişilerle ilgili karalayıcı yorumlarda bulunmayın.
• İnternet ortamının sağladığı olanakların yasadışı biçimde insanlara zarar verme, başkalarının işlerini engelleme, gizli ve kişisel bilgilerini ele geçirip yararlanma, her türlü sahtekarlık, yolsuzluk, dolandırıcılık ya da hırsızlık gibi kötü amaçlı kullanımına yol açmayın ve göz yummayın.
• Kendinizin ya da temsilcisi olduğunuz ürün ve hizmetlerin reklamını yapmayın.
  Güvenlik zedeleyici ve bozucu girişimlere karşı alınması gereken önlemlere uymaya özen gösterin, bu konuda bir kuşku duyduğunuzda doğrudan internet servis sağlayıcınıza ya da kurum sorumlunuza durumu bildirerek, önlem alınmasına yardımcı olun.

Smart Card, üzerinde ya da içinde silikon mikroçip bulunan bir plastik karttır. Karta yerleştirilen çipte, 64 kilobyte'a kadar hafıza ve ROM üzerine yazılmış bir işletim sistemine sahip mikro-işlemci bulunur. Smart, yani "akıllı" diye adlandırılmasının nedeni, çok çeşitli türde veriyi saklayabilmesi VE işleyebilmesidir.

Smartcard teknolojisi, daha önce manyetik ortamda yapılan uygulamaları daha hızlı güvenli ve düşük maliyetli hale getirdiği gibi, şimdiye kadar mümkün olmayan yeni uygulama alanları açmıştır. Geleneksel manyetik bantlı kartlarla karşılaştırıldığında, akıllı kartlar yüzlerce defa daha yüksek kapasiteye sahiptir, daha dayanıklıdır ve ileri derecede şifreleme (encryption) gibi mekanizmalar nedeniyle çok daha güvenlidir. Güvenlik konusundaki benzersiz özellikleri nedeniyle, ABD´de silahlı kuvvetler ve kamu kuruluşlarında smartcard uygulamaları  ticari kuruluşlardan önce başlamıştır. Bugün ABD ve Avrupa'da savunmadan bankacılığa, pek çok alanda smartcard yaygınlık fiziksel erişimden, elektronik alışverişe kadar kazanmaktadır.

Smart Card, özel bir okuyucu cihaz ile kullanılır. Bu cihaz, hem kart üzerindeki bilgileri okuyabilir, hem de bilgileri güncelleştirebilir. Bazı smart card modellerinde, kart, okuyucu ile fiziksel temas gerektirmeksizin, belirlenen bir mesafeden okunabilir. 
Smart card'ın en önemli avantajlarından biri, önemli miktarda bilgiyi üzerinde barındırabildiği için, çoğu uygulmada off-line çalışabilmesidir. Örneğin sıradan para çekme makinelerinde olduğu gbi, sürekli merkezle bağlantının açık olması zorunluluğu yoktur. Bazı işlemler, kart üzerindeki bilgilerle yapılabilir. Bu türdeki uygulamalardan biri e-cash, yani elektronik para'dır. Karta önceden yüklediğiniz parayı, kredi kartından harcama yapar gibi harcayabilir, istediğinizde evinizde bir smart card okuyucusu varsa- en son yaptığınız harcamaların ayrıntılı dökümünü görebilirsiniz.

Basit smart card okuyucuları, kişisel bilgisayarlara takılabilir. Gerekli yazılıma da sahip olduğunuzda, kartınızda yüklü bulunan uygulamalarla ilgili verileri bilgisayarınızda görebilir, ayrıca kartınızı, güvenli internet erişimi ve e-mail için, internet üzerinde güvenli alışveriş için kullanabilir, isterseniz, bilgisayarınızdaki dosyalara sizden başka kullanıcıların erişimini engelleyebilirsiniz. PC ve internet güvenliği, smart card'ın hızla yaygınlaşan kullanım alanlarından biridir.

 Hesap Bakiyesi gibi değerler kart üzerinde taşınabildiğinden otel, tatil köyü gibi eğlence yerlerinde satış yöntemleri değişmekte, merkeze bağlı olmayan bağımsız terminaller ile satış yapılabilmektedir. Hesap bakiyesinin kart üzerinde saklanması nedeniyle, belli bir limiti harcayıp geçen müşterilere BONUS olarak başka bir hizmetten belli bir süre faydalanmasını sağlayıp, müşterileri fazla hareket olmayan alanlara yönlendirmek mümkün olmaktadır.

Özellikle Tatil Köyü, Üniversite gibi kampüs mantığında olan kapalı sistemler için Akıllı Kart uygulamaları hem kullanıcı hem yönetim için vazgeçilmez olmaktadır. Yönetim personel, öğrenci ve ziyeretçilere belli bir ücret karşılığı dağıttığı kartlar ile güveliği sağlayarak, kampüs içindeki hareketlere kısıtlama koyabilmektedir. Kartın kullanıldığı yerde nakit para kullanılmadığı için kaydi bir gelir elde edilmekte ve bu gelir her zaman için yönetimin kontrolünde olmaktadır. Satış noktalarında BONUS gibi değişik pazarlama yöntemleri ile diğer ünitelerin müşterileri çekilmekte, kart kullanan müşteriler her harcadıkları para için fazladan harcama imkanı elde etmektedirler.

 Akıllı Kart ve benzeri sistemlerin ortaya çıkmasının nedeni; bilgisayarlarda saklanan bilgilere yetkili kişilerin ulaşabilmesi için apartman veya ev kapınızın anahtarının sadece ev sahiplerinde olması gibi bir anahtara ihtiyaç olmasıdır. 1960-1970 yılları arasında gerekli olan sadece bir müşteri veya personelin numarasını taşıyan karttı. BARKOD sistemleri bunun için yeterli oluyordu. Şahsın tanıtıcı numarası kartın üzerine barkod olarak yazıldıktan sonra kullanıcı bu kart ile ilgili uygulamalara kendisini tanıtıyordu. Fakat zamanla güvenlik ve aşınma problemleri meydana gelince barkoddan daha gelişmiş olan ve üzerinde Hesap Numarası ile birlikte isim de saklayabilen MANYETİK Kartlar doğdu. Manyetik kartlar barkodlardan daha güvenliydi, Barkod gibi kısa sürede deforme olmuyordu ve kullanıcının ismini de üzerinde taşıyabildiği için fazladan güvenlik sağlayabiliyordu. 1970'lerin sonunda AKILLI KARTLAR bulundu ve patenti alındı. Fakat o zamanki teknoloji için manyetik kartlar yeterliydi ve Akıllı Kart kullanımı pahalı bir teknoloji gerektiriyordu. Geçen 20 sene içinde Akıllı Kart gereken ilgiyi görmedi. 1990'larda PC'lerin dünya genelinde yaygınlaşması, internet ve buna bağlı ticaretin patlaması, yüksek teknolojinin maliyetinin 70'li yıllara göre yüzlerce kat düşmesi ve en önemlisi güvenliğin her alanda aranması sonucu Akıllı Kartlar tekrar gündeme geldi.

Manyetik kartlar aynı bir teyp bantı gibidir. Üzerinde sadece kısıtlı bilgi saklayabilir, kolaylıkla üzerindeki bilgiler üçüncü şahıslar tarafından değiştirilebilir ve belli bir zaman içinde yenilenmesi gerekir. Şuan kullanılan banka kartlarının hepsi Manyetik Bant Şeridi taşımaktadır ve hepsinin de bir Son Kullanma Tarihi vardır.

Girilen şifrenin kontolünü kartı taktığınız cihaz değil Akıllı Kartın kendisi yapmaktadır ve 3 defadan fazla hatalı girildiğinde kart kendini kilitlemektedir. Doğru şifre girilip, kart kullanıma açıldıktan sonra da üzerinde saklanacak bilginin şekline ve nerede saklanacağına kendisi karar vermektedir.

Akıllı Kartların genel anlamda Türkiye'de halk ile tanışması Cep Telefonları ile başlamıştır. Cep telefonu aldığınızda size Operatör (Turkcell, Telsim) tarafından verilen küçük sarı parça bir Akıllı Kart Devresidir. Bu Devreyi Cep Telefonunuzdaki yerine taktığınızda bir şifre girip hattınızı kullanmaya başlayabilirsiniz. Cep telefonunda bulunan Adres defterine kaydettiğiniz adreslerin büyük bir bölümü ve buna benzer bilgiler de bu devre üzerindeki hafıza alanında saklanmaktadır.

Personel veya Ziyaretçi kartını kart okuyucu terminale okuttuktan sonra Turnike veya otomatik kapıdan geçmekte ve bu hareket bilgisayarda saklanmaktadır. Kart kullanıcısına Yetki Seviyesi verilerek bina veya kampüs içinde hareketi sıkı şekilde kontrol altına alınabilmektedir.

Turnikeler, Geçiş Kontrol Sistemlerinde vazgeçilmez ekipmanlardır. Görüntüde farklılık olmamakla birlikte Akıllı Kart kullanan Turnikelerin kilit kontrolleri için özel devreler kullanılmaktadır. AKTİVA her türdeki turnikeler için Kontrol Kartı temin edebilmektedir. Bununla birlikte yeni Turnike sistemleri için tek veya çift taraflı çalışan, hastalar için özel, stad veya özel güvenlik isteyen yerler için çelik barlı krom, çelik veya demir kapı seçenekleri sunmaktadır.

Akıllı Kart Yazıcıları, günlük kullanımdaki yazıcılara benzemekle beraber tamamen farklı bir teknoloji kullanırlar. Kartın üzerini özel bir mürekkeple işledikten sonra kart üzerindeki Devreyi kullanıma hazırlarlar.

Günümüzde internet ve bilişim teknolojileri, Sanayi Devrimi’nde olduğundan daha önemli bir gelişmeyi temsil etmekte ve yaşamın tüm boyutlarını köklü olarak değiştirmektedir. Birey, üretici ve tüketici olarak öne çıkmaya, kol emeğinin yerini, üretilen katma değer ve önem açısından beyinsel emek almaya başlamıştır. Bu değişim ile bilim, enformasyon ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, sarmal bir şekilde birbirini tetiklemektedir. İnternet bu değişimin taşıyıcısı, hazırlayıcısı, geliştiricisi ve yeni oluşmakta olan toplum biçiminin ön modelidir. Ülkemiz Matbaa ve Sanayi Devrimi’ni kaçırmıştır ve sonuçları ortadadır; oluşmakta olan internet ve bilişim devrimini kaçırmanın sonuçları, Sanayi Devrimi’ne oranla kıyaslanamaz ölçüde olacaktır.

Gelecekte ticaretin büyük ölçüde internet üzerinden gerçekleşeceği göz önüne alındığında Türkiye’nin mali kanunlarının acilen değiştirilmesi gerektiği ortaya çıkmaktadır. Türkiye’nin sorunu, mali kanunların internet üzerinde mükemmel bir iş modeli kurmaya müsait olmamasıdır. Çünkü elektronik ortamda imza ataılması ve fatura kesilmesi Türk kanunları tarafından kabul edilmemektedir. Bu haliyle bütün iş akışını elektronik ortama taşımak bir hayalden öteye gidememektedir.

Son günlerde üzerinde sıkça durulan bir konuda elektronik ticaretle ilgili taslak metnidir. Tüketiciyi Koruma Kanunu’nda değişiklik öngören taslağa göre, internet aracılığıyla yapılan satışlar kanun kapsamına alınacak ve tüketicilere 7 gün içinde vazgeçme hakkı tanınacak. İnternet üzerinden satılan ürünler ise “dijital mal” olarak kanuna girecek. Elektronik ticaretin Türk mevzuatına uyum işlemleri ticaret alanında Sanayi ve Ticaret Bakanlığı tarafından yürütülürken Adalet Bakanlığı da aynı konuıda bir çalışma başlatmış. Adalet Bakanlığı’nın çalışması çerçevesinde elektronik ticaretin başta ceza kanunu olmak üzere diğer kanunlara da girmesi sağlanacak. Elektronik imza çalışmaları ise Dış Ticaret Müsteşarlığı bünyesinde çalışmalarını yürüten Elektronik Ticaret Koordinasyon Kurulu tarafından yürütülmektedir. Türkiye uzun süre önce başlattığı elektronik imza çalışmaları ile pek çok Avrupa ülkesinin önünde yer almaktadır.

Elektronik ticaretin önemli bir aracı olan akıllı kartların, sunduğu teknolojik imkanlar kart ile alışveriş yapmanın veya güvenlik uygulamalarının şeklini değiştirdiğini söyleyebiliriz. Manyetik kart sistemlerinde kart üzerinde sadece müşteri numarası bulunduğu için gerekli bilgi ve güvenlik kontrolü sadece merkezdeki bilgisayarda yapılıp sonuç satış noktasına bildirilmektedir. Akıllı Kartlar ise güvenlik sorgulamasını kendisi yaptığından ve para bakiyesi, kimlik bilgisi gibi bilgileri kendi üzerinde taşıyabildiğinden eski sistemlere göre çok daha esnek uygulama imkanları sunmaktadır. Eskiden yapılamayan pek çok uygulama Akıllı Kartlar ile hayata geçmektedir. Akıllı Kartlar son derece güvenli oldukları için elektronik ticarette gün geçtikçe daha fazla kullanılmaktadır.

http://www.kobinet.org.tr/hizmetler/e-ticaret/e-ticaret-kutuphanesi/005a1.html

http://www.kobinet.org.tr/hizmetler/e-ticaret/e-ticaret-kutuphanesi/005a2.html

http://www.ntvmsnbc.com/news/78573.asp?0m=-27J

http://www.milliyet.com.tr/ozel/telif/index.html

http://www.ntvmsnbc.com/news/78471.asp?0m=-T28J