Free Web Hosting by Netfirms
Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

GERİ

0.GİRİŞ

Bu çalışma finansman maliyetinin yükselmesi, kısa vadeli finansal yatırım alanlarının zenginleşmesi ile önemi anlaşılan, nakit yönetiminin en önemli aracı olan son yasal düzenlemelerle de kullanımı yaygınlaşan “Nakit Akım Tablosu”nun yararları ve düzenlenme esaslarını öz olarak açıklamak amacıyla hazırlanmıştır.

Nakit akımı ve nakit akım tablosu 1990’lı yıllarda konuşulmaya başlanan bir konudur. Daha önceleri finans yöneticileri ve muhasebeciler fon akımı ve çalışma sermayesinden söz eder ve bu konuların analizlerine büyük önem verirlerken , depoları stoklarla dolu büyük şirketlerin ve özellikle zincir mağazaların iflaslarından sonra , vadesi gelen borçların tahsil edilecek alacaklarla ödenemeyeceği anlaşılmış ve bunun sonucunda da nakit akım konusu güncel hatta günün moda konusu hale gelmiştir.

Türk muhasebe uygulamaları açısından bir reform olarak tanımlanabilecek çalışmalar olan 1 ve 2 No lu Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliğleri ile tanımlanıp, açıklanan gerek varlık toplamları ve gerekse iş kapasiteleri bakımından belirli bir düzeyi aşmış ticari kuruluşlarca düzenlenmesi zorunluluğu getirilen nakit akım tablosu iki temel nedenle inceleme konusu olarak seçilmiştir. Bunlardan birincisi daha önce de açıklanan nakit yönetiminin önem ve gereğidir. Diğeri ise bugüne dek bu tablo isteğe bağlı olarak düzenlendiği için öneminin uygulamacılar tarafından yeterince anlaşılamadığı kanısının edinilmesidir.

Bu çalışmada nakit akım tablosu düzenleyici ve kullanıcıların muhasebe konusunda temel bilgi birikimleri olduğu bilincinde olunulduğu için detay açıklamalardan kaçınılmıştır.

Hatta tabloyu düzenleyebilmek için gerekli bilgilerin sağlanacakları hesap isimleri ve kodları konusunda da fazla ayrıntıya girilmemiştir. Ancak, sadece bazı önemli görülen hesaplarda 1994 yılı başından beri zorunlu olarak kullanılan ve artık kullanıcıların alıştıkları Tek Düzen Muhasebe Hesap Planı’na atıf yapılarak hesap isimleri ve kodları belirtilmiş ve açıklanmıştır. Ayrıca bu çalışmada her yasal düzenleme ile nakit akım tablosunun biçimi farklı olarak belirlendiği için tablonun hazırlanmasına ilişkin açıklamalarda bunlardan hiçbirine bağlı kalınmamış ve özel önem verilmeye çalışılmıştır.

Bu çalışmanın birinci bölümünde nakit akım tablosu tanımlanmış, yararları açıklanmış ve kapsamı hakkında özlü bilgi verilmiştir.

İkinci bölümde ise, nakit akım tablolarını düzenleme teknikleri TÜRMOB Türkiye Serbest Muhasebeci ve Mali Müşavirler Odaları Birliği bünyesinde kurulan TMUDESK Türkiye Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulu’nun hazırladığı akademisyenlerin görüşlerine sunduğu “Nakit Akım Tabloları” başlıklı Ulusal Muhasebe Standardı 7 taslağında getirilen düzenlemeler dikkate alınarak açıklanmıştır. Bu bölümdeki açıklamalar sayısal bir örnekle de desteklenmiştir.

Üçüncü bölümde ise, nakit akım tablosunun hazırlanmasına yönelik yasal düzenlemelere ilişkin açıklamalara yer verilmiştir.

  1. NAKİT AKIM TABLOSU, TANIM, YARAR VE KAPSAMI
  2. 1.0.Nakit Akım Tablosu Tanımı ve Finansal Bilgi Kullanıcılarına Sağladığı Yararlar:

    Nakit akım tablosu bir muhasebe kişiliğinin belirli bir dönemdeki nakit kullanımına ilişkin işlemlerini özetleyen bir finansal tablodur.

    Kıyaslamalı bilançolar ve gelir tabloları ile bir muhasebe kişiliğinin finansal yapısı, ekonomik başarımı ve fon kullanımına ilişkin çok önemli ve yararlar edinilmesine karşın bu kişiliğin nakit değerlerinin değişimine ve nakit yaratma gücüne ilişkin yeterli bilgi sağlanamamaktadır. Bu nedenle de bu konularda bilgi sağlayan değerli bir finansal tablo olan “Nakit Akım Tablosu” muhasebe kişiliği tarafından dış finansal bilgi kullanıcılarını ve diğer aydınlatılmak üzere düzenlemeye tablolarla birlikte açıklanmaya başlanılmıştır.

    Nakit akım tablosu bir muhasebe kişiliğinin finanslama çalışmalarının başarımını gösteren ortak bir araçtır.

    Bir muhasebe kişiliğin likidite durumu ile pek çok bilgi kullanıcısı yakından ilgilenmektedir. Örneğin ; çalışanlar ücretlerini; satıcılar, sattıkları malın bedelini, krediterler açtıkları kredi faiz ve ana para taksitlerini, ortaklar kar paylarını zamanında tam olarak alıp alamayacaklarını öğrenmek isterler. ( Matulich vd.1988:s.10; Selek 1990 s.22 ) Bu bilgiler sadece iki temel finansal tablo olan bilanço ile gelir tablosunun analizi ile elde edinilemez. (Benjamin,1988s.530) . Bir muhasebe kişiliğinin finansal yapısı çok sağlam, karlılığı yüksek, buna karşın ; likiditesi ise , çok düşük olabilir. Bu nedenle zamanı gelen ödemelerini yapabilmesi için gerekli nakit fonları üretme güçlüğüne düşebilir. Bu güçlük yeterli bilgi sahibi olmayan alacaklılarının vadesi gelmemiş alacaklarına aciliyet kazandırarak devreye sokmaları ile muhasebe kişiliğini iflasa kadar sürükleyebilirler.

    Buna karşın yayınlanan nakit akım tablolarında ödeme darboğazına düşen kuruluşun çok kısa zamanda yeterli nakit üretebileceğini tahminleyen alacaklılar vadesi gelen alacaklarının vadelerini uzatarak zorluğun aşılmasına yardımcı olabilirler.

    Nakit akım tablosu uygar ülkelerde otuz yılı aşkın bir süredir önceleri isteğe bağlı daha sonrada zorunlu olarak düzenlenen ve açıklanan bir finansal rapordur.(Benjamin,vd.s. 531)

    Ülkemizde uzun yıllardır muhasebe eğitiminde bu tabloya yer verilmesine rağmen uygulamadaki kullanımı pek yaygın değildir. Günümüze dek bu tablo sadece finansal planlamaya önem veren kuruluşlarda nakit bütçeleri ve bunların denetimi için kullanılmıştır.

    1. NAKİT AKIM TABLOSUNUN KAPSAMI

1.10 NAKİT AKIM TABLOSUNUN İÇERİĞİ HAKKINDA TEMEL AÇIKLAMALAR

Nakit akım tablosu nakitlerde ve likiditesi yüksek menkul kıymetlerde meydana gelen değişmelerin nedenlerini açıklayan, bir muhasebe kişiliğinin belirli bir dönemdeki yatırım ve finanslama faaliyetlerini özetleyen bir finansal rapordur.( Klş. 26 Aralık 1992 Tarih, 21447 Mükerrer Sayılı Resmi Gazete s.24,29 Ocak 1989 Tarih 20064 Sayılı Resmi Gazete s.28,Özer,1995.s.580) Yukarıdaki tanımdan da anlaşılabileceği gibi nakit akım tablosunun temel amacı bir hesap dönemi (belirli bir zaman parçası) itibariyle bir işletmenin nakit tahsilat ve harcamaları hakkında bilgi vermektir. (FASB Statement of Financial Accounting Standarts No.95 Statement of Cash Flows)

Bir nakit akım tablosunda; ticari kuruluşun ana faaliyetlerinden sağlanan ve faaliyetlerin yürütülmesi için kullanılan nakit, finanslama işlemleri, yatırım faaliyetleri, bu işlemlerin nakit kullanımı ile yaratma nakit üretme gücü, elinde tuttuğu nakit ve benzeri değerler raporlanmalıdır.

Yukarıda verilen bilgileri biraz daha açacak olursak nakit akım tablosu ;

Bir nakit akım tablosunda nakit dışı hazır değerlerin nakite dönüştürülme çalışmaları raporlanmaz, (Meigs &Meigs, 1990 s.732) bu değerler tablonun düzenlenmesinde nakit olarak dikkate alınır (Larson,189 s. 563-567).

Yatırım faaliyetleri, özetle alınan nakit krediler, nakit eşiti dışındaki menkul kıymetlerin tedarik ve satımı ; duran varlıkların alım ve satımı olarak tanımlanabilir. Bu etkinlikler nakit giriş ve çıkışları olarak da aşağıdaki biçimde gruplandırılabilir.

 

Nakit Girişleri :

nakit .

Nakit Çıkışları :

Nakit akım tablosunun düzenlenmesi güç ve zaman gerektiren en önemli bölümü işletme çalışmalarının raporlandığı kesitidir. Bu faaliyetler Nakit Giriş ve Çıkışlar olarak şöyle gruplandırılabilir :

 

Nakit Girişleri :

 

 

Nakit Çıkışları ise ;

 

2.NAKİT AKIM TABLOSUNU DÜZENLEME TEKNİKLERİ

Yukarıda açıklanan bilgileri kapsayacak olan nakit akım tablosu doğrudan ve dolaylı olmak üzere iki

yöntemle düzenlenebilir.

2.0 Dolaylı Yöntem ( Larson,s.561)

Dolaylı yöntem doğrudan yöntem kadar ayrıntılı ve açıklayıcı değildir. Tablonun bu yönteme göre düzenlenmesi durumunda işletme faaliyetlerinden sağlanan net nakit fazla ve eksiği belirtilmekte, faaliyetlerin neden olduğu nakit giriş ve çıkışlarının dökümü yapılmamaktadır.

Bu yöntemde başlangıç noktasını gelir tablosunda raporlanan net kar oluşturmaktadır. Daha sonra net nakit akımı (nakit girdi ve kullanımı ) sağlamayan örneğin amortisman, karşılık gibi hesabı giderlerin net kara yaptığı etkiler düzeltilmektedir.

2.1. Doğrudan Yöntem (Larson,s.562)

Doğrudan yöntem kuruluşların nakit akım ve ödeme güçlerini daha ayrıntılı bir biçimde açıkladığı ve şimdiye dek yaygın bir kullanımı olmadığı ve zaman darlığı nedeniyle lisans düzeyindeki eğitimde ihmal edilebildiği için toplum tarafından bilanço ve gelir tablosu kadar yakından bilinmeyen nakit akım tablosunun işlevini ve düzenleme çalışmalarını daha iyi açıkladığı kanısında olduğumuz için bu çalışmada konuyu daha da netleştirmek için verilen sayısal örnek doğrudan yönteme göre hazırlanmıştır.

Doğrudan yöntemde nakit akım tablosunun düzenlenmesinde muhasebe sürecinde üretilen finansal verilerin özetleyerek raporlayan iki ana finansal rapor olan “ Bilanço “ ile “ Gelir Tablosundan “ büyük bir ağırlıkla yararlanılmakta, nakit akım tablosu düzenleme çalışmalarının başlangıç noktasını gelir tablosu oluşturmaktadır. Gerektiğinde çalışmalar bu tablolara kaynak oluşturan muhasebenin temel kayıt ortamları olan günlük ve büyük defterden yararlanılarak sürdürülmektedir.

Sayısal örneğe geçilmeden tablonun düzenlenme çalışmalarına ışık tutması açısından yararlı olacağını düşündüğümüz için Gelir Tablosu – Bilanço ilişkileri aşağıda tablolaştırılmıştır.

GELİR TABLOSU BİLANÇO İLİŞKİLERİ


GELİR TABLOSU KALEMİ

İLİŞKİLİ BİLANÇO HESABI

MUHTEMEL NAKİT ETKİSİ

  • Satışlar
  • SMM
  • Amortisman giderleri
  • Faaliyet giderleri
  • Duran varlık satış kar veya zararı
  • T. Alacaklar
  • Stoklar, T. Borçlar
  • Birikmiş amortismanlar
  • Peşin ödenmiş giderler, borçlar
  • Duran varlıklar
  • Birikmiş amortismanlar, alacaklar
  • Müşterilerden yapılan nakit tahsilat
  • Satıcılara yapılan nakit ödemeler
  • Nakit etkisi yok
  • Faaliyet giderleri için yapılan nakit ödemeler
  • Duran varlık satışlarından sağlanan nakit
  • Kaynak: Kşl. Kermit D. Larson, Financial Accounting, Fourth Edition, Boston, 1989,s.569

    2.2 Nakit akım Tablosunun Doğrudan Yönteme Göre Düzenlenmesine İlişkin Sayısal Bir Örnek

    Aşağıda hipotetik bir örnek olan ABC işletmesinin ilk önce nakit akım tablosu daha sonra bu tablonun düzenlenmesinde yaralanılan birbirini izleyen iki hesap döneminin sonlarında düzenlenmiş kıyaslamalı bilançolar ile cari dönemin gelir tablosu verilmiştir. Daha sonraki aşamada ise nakit akım tablosunda yer alan bilgilerin elde edilmesine ilişkin açıklamalar yapılmıştır.

    ABC İŞLETMESİNİN 31.12.1995 VE 1996 TARİHLİ KIYASLAMALI BİLANÇOLARI

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    1996

     

     

     

    1995

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    VARLIKLAR

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    I. Dönen Varlıklar

     

     

     

    167.000

     

     

     

    126.000

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    A. Hazır Değerler

     

    17.000

     

     

     

    12.000

     

     

    C. Ticari Alacaklar

     

    60.000

     

     

     

    40.000

     

     

    E. Stoklar

     

    84.000

     

     

     

    70.000

     

     

    F. Gelecek Aylara Ait Giderler

     

    6.000

     

     

     

    4.000

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    II. Duran Varlıklar

     

     

     

    190.000

     

     

     

    162.000

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    1. Maddi Duran Varlıklar

     

    250.000

     

     

     

    210.000

     

     

    2. Birikmiş Amortismanlar

     

    (60.000)

     

     

     

    (48.000)

     

     

     

     

     

     

    357.000

     

     

     

    288.000

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    KAYNAKLAR

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    I. Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklar

     

     

     

    60.000

     

     

     

    56.000

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    B. Ticari Borçlar

     

    35.000

     

     

     

    40.000

     

     

    C. Diğer Borçlar

     

    3.000

     

     

     

    4.000

     

     

    D. Ödenecek Vergi Ve Yükümlülükler

     

    22.000

     

     

     

    12.000

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    II. Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklar

     

     

     

    90.000

     

     

     

    64.000

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    A. Mali Borçlar

     

    90.000

     

     

     

    64.000

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    III. Özkaynaklar

     

     

     

    207.000

     

     

     

    168.000

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    A. Sermaye

     

    95.000

     

     

     

    80.000

     

     

    B. Geçmiş Yıllar karları

     

    112.000

     

     

     

    88.000

     

     

     

     

     

     

    357.000

     

     

     

    288.000

    ABC İŞLETMESİNİN 31.12.1995 VE 1996 DÖNEMİNE İLİŞKİN GELİR TABLOSU

     

     

     

     

     

    Satışlar

     

     

     

    590.000

    Satılan Malın Maliyeti

     

     

     

    -300.000

    YÖNETİM VE SATIŞ GİDERLERİ

     

     

     

    290.000

    Faaliyet Giderleri

     

    -216.000

     

     

    Finansman Giderleri

     

    -7.000

     

     

    Amortisman Giderleri

     

    -24.000

     

     

     

     

     

     

    247.000

    Faaliyet Karı

     

     

     

    43.000

    DV Satış Zararı

     

     

     

    -6.000

    Diğer Gelirler

     

     

     

    16.000

    Vergiden Önceki Dönem Karı

     

     

     

    53.000

    Vergiler

     

     

     

    -15.000

    Vergiden Sonraki Kar

     

     

     

    38.000

    NAKİT AKIM TABLOSU

     

     

     

     

     

    GİRİŞ

     

    ÇIKIŞ

    İşletme Faaliyetleri

     

     

     

    Müşterilerden Alınan

    570.000

     

     

    Satıcılara Ödenen

     

     

    319.000

    Ücret & Gider

     

     

    218.000

    Ödenen Faiz

     

     

    8.000

    Vergi Ödemesi

     

     

    5.000

    Yatırım İşlemleri

     

     

     

    Sabit Varlık Satımı

    12.000

     

     

    Sabit Varlık Alımı

     

     

    10.000

    Finanslama İşlemleri

     

     

     

    Tahvil İtfası

     

     

    18.000

    Sermaye Artırımı

    15.000

     

     

    Dividant Ödemesi

     

     

    14.000

    Nakit Dışı İşlem

    60.000

     

    60.000

    Toplam

    657.000

     

    652.000

     

     

     

     

    Açıklamalar:

     

     

     

     

     

     

     

    Müşterilerden Yapılan Tahsilat:

     

     

     

    Müşterilerden dönem içinde yapılan tahsilat, SatışlarAlacaklardaki Artış veya Satışlar + Alacaklardaki Azalış Formü veya Alıcılar (Yurtiçi ve Dışı) Hesabının Dönem başı Borç Kalıntısı + Dönem içi Net SatışlarAlıcılar (Yurtiçi ve Dışı) Hesabının Dönem sonu Kalıntısı formülü ile hesaplanır.

    ABC işletmesinin alacakları 31.12.1995, tarihli bilançoda 40.000 TL, 31.12.1996 tarihli bilançoda ise 60.000 TL olarak;1996 yılı satışları ise 590.000 TL olarak raporlandığına göre ABC işletmesinin 1996 hesap döneminde müşterilerinden yaptığı tahsilat yıllık satış tutarı olan 590.000 TL’sinden alacaklardaki artış tutarı olan 20.000,(60.000, -40.000) düşülerek 570.000 TL olarak hesaplanır.

    Satıcılara yapılan ödemelerin hesaplanabilmesi için öncelikle yıllık alım tutarının hesaplanması gereklidir.

    Alımların tutarı ise; Satılan Malın Maliyeti + Stoklardaki Artış veya Satılan Malın Maliyeti Stoklardaki azalış, yapılan ödemeler ise; Alımlar + Ticari Borçlardaki Azalış veya Alımlar Ticari Borçlardaki Artış formülleri ile hesaplanır.

    ABC işletmesinin satılan malların maliyeti gelir tablosunda 300.000 TL, ticari mal stokları 31.12.1995 tarihinde 70.000 TL, 31.12.1996 tarihinde ise 84.000 TL olarak raporlanmıştır.

    Bu verilerden ticari mal stoklarının 1996 yılında 14.000 TL (84.000 - 70.000) arttığı tespitlenmektedir. Dolaysıyla işletmenin 1996 yılı alımları 300.000 + 14.000= 314.000 TL olduğu kolayca hesaplanabilmektedir. ABC işletmesinin satıcılara yaptığı ödemeler ise 314.000 + 5.000 (35.000 – 40.000)=319.000 TL’sidir.

    Bu işletmenin katlandığı dönem giderleri için yaptığı nakit ödemeler tutarı 218.000 TL’dir. Bu tutar ise, gelir tablosu ve kıyaslamalı bilançodan elde edilen verilerin Ücretler + Dönem Faaliyet Giderleri + (Peşin Ödenmiş Giderlerdeki Artış – Tahakkuk Etmiş Giderlerdeki Azalmalar) veya Ücretler + Dönem Faaliyet Giderleri - (Peşin Ödenmiş Giderlerdeki Azalmalar – Tahakkuk Etmiş Giderlerdeki Artışlar) formülüne uygulanması ile hesaplanmıştır.

    1996 yılında mükellef olarak ödenmesi gereken gelir veya kurumlar vergisi ödemesi için kullanılan nakit tutarı olan 5.000 TL’si ise gelir tablosu ile kıyaslamalı bilançodan sağlanan verilerle hesaplanmıştır. Gelir tablosunda 1996 yılı kazancı üzerinden hesaplanan gelir vergisi tutarı 15.000 TL’sidir. Kıyaslamalı bilançoda tahakkuk edip henüz ödenmeyen gelir vergisi tutarının 1995 yılı sonunda 12.000 TL’den 22.000 TL’ye çıkarak dönem başına göre 10.000 TL’si arttığı gözlenmektedir. Bu artış 15.000 TL olan 1996 yılı vergisi yükünden düşürüldüğünde vergiler için 5.000 TL nakit çıkışının yapıldığı tespitlenir.

    Yukarıdaki açıklamalar ışığında vergiler için nakit çıkışı hesaplamaları: Dönem gelir vergisi + Ödenecek gelir vergileri tutarındaki azalmalar veya Dönem gelir vergisi – ödenecek gelir vergi tutarındaki artışlar biçiminde formüle edilebilir. İşletmenin 1996 yılında duran varlıklarının da bir hareket gösterdiği gerek gelir tablosunun ve gerekse kıyaslamalı bilançonun incelenmesinden anlaşılmaktadır. Bu nedenle büyük defterde, ilgili hesapta yapılan analizde birikmiş amortismanı 12.000 TL, maliyeti 30.000 TL olan duran varlığın 12.000 TL’sine peşin satıldığı ve 70.000 TL maliyeti yeni bir sabit varlığın satın aldığı tespit edilmiştir. Duran varlıklarla ilgili işlem miktarı genellikle pek fazla olmadığı için bu analizler kolaylıkla yapılabilmektedir. Büyük defterden elde edilen bilgilerle günlük deftere yöneldiğinde ise, bu duran varlık bedelinin 10.000 TL’sinin ödendiği geri kalan 60.000 TL’nin ise uzun vadeli senet verilerek finanse edildiği tespitlenmiştir.

    Bilanço kalemlerinden uzun vadeli borçlar hesabının kalıntısının değişiminden bu hesabında yıl için işlem görüldüğü anlaşılarak; duran varlıklarınkine benzer analizler bu hesapla ilgili olarak da yapılmış ve sene içinde 34.000 TL’lik uzun vadeli borç senedinin bedelinin ödendiği belirlenmiştir.

    Kıyaslamalı bilanço kalemlerinden dağıtılmamış karların analizinden de bu hesabın işlem gördüğü büyük defter incelenmesinden de 1996 yılı içerisinde ortaklara 14.000 TL kar payı ödemesi yapıldığı belirlenmiştir. 1996 yılı dönem giderleri tutarı 216.000 TL peşin ödenmiş giderlerin 31.12.1995 tarihindeki tutarı 4.000 TL, 31.12.1996 tarihindeki tutarı ise, 6.000 TL’dir. Dolayısıyla peşin ödenmiş giderlerin tutarı 1996 yılında 2.000 TL artış göstermiştir. Bu artış dönem faaliyet giderlerine ek bir nakit çıkışını gerektirdiğinden dönem giderleri toplamı olan 216.000 TL’sine eklenmiştir.

    ABC işletmesinin 1996 yılında faiz ödemeleri için kullandığı nakit miktarı ise 8.000 TL’dir. Bu değer 1996 yılı faiz giderleri tutarı olan 7.000 TL’sine ödenecek faizler hesabının kalıntısının dönem başına göre azalan farkının ( 4.000 TL – 3.000 TL = 1.000 TL) eklenmesi ile hesaplanmıştır.

    3. NAKİT AKIM TABLOSU İLE İLGİLİ YASAL DÜZENLEMELER YÖNELİK AÇIKLAMALAR

    3.0 Maliye Bakanlığı’nın ve Sermaye Piyasası Kurulu’nun Nakit Akım Tablosunun Hazırlanmasına İlişkin Düzenlemeleri:

    Ülkemizde ise bu tablonun kullanımı 29.01.1989 tarih 20064 Sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Sermaye Piyasası Kurulu’nca Yayımlanmış ve Yayımlanacak Tebliğlere İlişkin Hükümler Tebliğine Ek Tebliğ” ile Sermaye Piyasası Kurulu’nun denetime tabi halka açık şirketlerin düzenlenmesi ve yayımlanması gereken zorunlu finansal tablolar arasına alınarak kullanımı bir ölçüde yaygınlaştırılmıştır. Maliye Bakanlığı’nın 26.12.1992 tarih ve 21447 mükerrer sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1 Seri No lu Muhasebe Sistemi Uygulamaları Genel Tebliği ile varlık toplamı beş milyar TL ve yıllık iş kapasiteleri arka arkaya iki hesap dönemi on milyar TL’sini aşan bireysel kişi tabloları düzenlemek zorundadırlar. İşletmeleri il adi ortaklıkları ve Ticaret Şirketleri adı geçen tebliğin Mali Tabloların Düzenlenmesi ve Sunulması bölümünde tanımlanan ve düzenleme esasları açıklanan temel ve ek finansal Temel Finansal Tablol ar bilindiği üzere Bilanço ve Gelir Tablosu’dur. Bu bölümde tanımlanan ve açıklanan ek finansal tablolar ise;

    Esasında bu iki tebliğ ile getirilen düzenlemelerde ayrıntılarda farklılıklar bulunmakla beraber, temelde büyük benzerlikler göstermektedir. Ayrıca bu düzenlemeler muhasebenin temel kavram ve ilkelerinin gereklerini yerine getirecek biçimde yapıldığı için şimdiye dek yapılan açıklamalar konunun bu bakış açısından açıklanmasını kolaylaştırmaktadır. Bu nedenle de bu iki tebliğ ile getirilen düzenlemelere ilişkin ek açıklamalardan kaçınılmıştır.

    Aşağıda öncelikle gerek Maliye Bakanlığı ve gerekse Sermaye Piyasası Kurulu tarafından çıkarılan genel tebliğlerle belirlenen form tablolar kıyaslama olanağı sağlamak amacı ile aşağıda birlikte yer verilmiştir. Daha sonra Maliye Bakanlığı’nın çıkardığı tebliğin kullanıcı sayısı Sermaye Piyasası Kurulu’nca çıkarılana göre daha fazla olduğu için öncelikle bu tebliğdeki düzenlemelere yer verilmiş, çalışmanın son kesitinde ise, Sermaye Piyasası Kurulu’nca çıkarılan tebliğ ile getirilen düzenlemelerdeki farklılıklar açıklanmıştır.

    NAKİT AKIM TABLOSU

    (……TL)

     

     

    Önceki Dönem

    Cari Dönem

    A. DÖNEM BAŞI NAKİT MEVCUDU

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    B. DÖNEM İÇİ NAKİT GİRİŞLERİ

    1-Satışlardan Elde Edilen Nakit

    a) Net Satışlar

    b) Ticari Alacaklardaki Azalışlar

    c) Ticari Alacaklardaki Artışlar(-)

    2-Diğer Faaliyetlerden Olağan Gelir ve Karlardan Dolayı Sağlanan Nakit

    3-Olağan Dışı Gelir ve Karlardan Sağlanan Nakit

    4-Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklardaki Artışlardan Sağlanan Nakit (Alımlarla İlgili Olmayan)

    a) Menkul Kıymet İhraçlarından

    b) Alınan Krediler

    c) Diğer Artışlar

    5-Uzun Vadeli Yabancı Kaynaklardaki Artışlardan Sağlanan nakit (Alımlarla İlgili Olmayan)

    a) Menkul Kıymet İhraçlarından

    b) Alınan Krediler

    c) Diğer Artışlar

    6- Sermaye Artışından Sağlanan Nakit

    7- Hisse Senedi İhraç Primlerinden Sağlanan Nakit

    8- Diğer Nakit Girişleri

     

    C. DÖNEM İÇİ NAKİT ÇIKIŞLARI

     

     

     

     

     

     

    1- Maliyetlerden Kaynaklanan Nakit Çıkışları

    a) Satışların Maliyeti

    b) Stoklardaki Artışlar

    c) Ticari Borçlardaki Azalışlar (Alımlardan Kaynaklanan)

    d) Ticari Borçlardaki Artışlar (-) (Alımlardan Kaynaklanan)

    e) Amortisman ve Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Giderler (-)

    f) Stoklardaki Azalışlar

    2- Faaliyet Giderlerine İlişkin Nakit Çıkışları

    a) Araştırma Geliştirme giderleri

    b) Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri

    c) Genel Yönetim giderleri

    d) Amortisman ve Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Diğer Giderler (-)

    3- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlara İlişkin Nakit Çıkışları

    a) Diğer Faaliyetlerle İlgili Olağan Gider ve Zararlar

    b) Amortisman ve Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Diğer Gider ve Zararlar (-)

    4- Finansman Giderlerinden Dolayı Nakit Çıkışları

    5- Olağan Dışı Gider ve Zararlardan Dolayı Nakit Çıkışları

    a) Olağan Dışı Gider ve Zararlar

    b) Amortisman ve Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Diğer Gider ve Zararlar (-)

    6- Duran Varlık Yatırımlarına İlişkin Nakit Çıkışları

    7- Kısa Vadeli Yabancı Kaynak Ödemeleri (Alımlarla İlgili Olmayan)

    a) Menkul Kıymetler Anapara Ödemeleri

    b) Alınan Krediler Anapara Ödemeleri

    c) Diğer Ödemeler

    8- Uzun Vadeli Yabancı Kaynak Ödemeleri (Alımlarla İlgili Olmayan)

    a) Menkul Kıymetler Anapara Ödemeleri

    b) Alınan Krediler Anapara Ödemeleri

    c) Diğer Ödemeler

    9- Ödenen Vergi ve Benzerleri

    10- Ödenen Temettüler

    11- Diğer Nakit Çıkışları

     

    D. DÖNEM SONU NAKİT MEVCUDU (A+B+C)

     

     

     

     

     

     

    E. NAKİT ARTIŞ VEYA AZALIŞI (B-C)

     

     

     

     

     

     

     

    Kaynak: Muhasebe Sistemi Uygulama Genel Tebliği

    Sıra No:1 26 Aralık 1992 Tarih 221447 Mükerrer Sayılı Resmi Gazete s.38

     

    KANUNA TABİ ORTAKLIKLARCA (ARACI KURUMLAR DAHİL)

    ZENLENECEK NAKİT AKIM TABLOSU

    (1.000 TL)

     

    Önceki Dönem

    Cari Dönem

     

    .../…/…

    …/…/…

    A. DÖNEM BAŞI NAKİT MEVCUDU

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    B. DÖNEM İÇİ NAKİT GİRİŞLERİ

    1-Satışlardan Elde Edilen Nakit

    a) Net Satış Hasılatı

    b) Alacaklardaki Azalışlar (Satışlardan Kaynaklanan)

    c) Alacaklardaki Artışlar (-) (Satışlardan Kaynaklanan)

    2-Diğer Faaliyetlerden Gelirler ve Karlardan Dolayı Sağlanan Nakit

    3-Olağanüstü Gelir ve Karlardan Sağlanan Nakit

    4-Kısa Vadeli Borçlardaki Artış (Alımlarla İlgili Olmayan)

    a) Menkul Kıymet İhraçlarından

    b) Diğer Artışlar

    5-Uzun Vadeli Borçlardaki Artış (Alımlarla İlgili Olmayan)

    a) Menkul Kıymet İhraçlarından

    b) Diğer Artışlar

    6- Sermaye Artırımından Sağlanan Nakit

    7- Diğer Nakit Girişleri

     

    C. DÖNEM İÇİ NAKİT ÇIKIŞLARI

     

     

     

     

     

     

    1- Maliyetlerden Kaynaklanan Nakit Çıkışı

    a) Satışların Maliyeti

    b) Stoklardaki Artış

    c) Borçlardaki Azalış (Alımlardan Kaynaklanan)

    d) Borçlardaki Artış (-) (Alımlardan Kaynaklanan)

    e) Amortisman ve Karşılıklar Gibi Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Giderler (-)

    f) Stoklardaki Azalış

    2- Faaliyet Giderlerine İlişkin Nakit Çıkışları

    a) Araştırma Geliştirme giderleri

    b) Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri

    c) Genel Yönetim giderleri

    d) Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Diğer Giderler (-)

    3- Diğer Faaliyetlerden Giderler ve Zararlardan Dolayı Nakit Çıkışı

    a) Diğer Faaliyetlerle İlgili Giderler ve Zararlar

    b) Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Giderler ve Zararlar (-)

    4- Finansman Giderlerinden Dolayı Nakit Çıkışları

    5- Olağanüstü Gider ve Zararlardan Dolayı Nakit Çıkışları

    a) Olağanüstü Giderler ve Zararlar

    b) Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Gider ve Zararlar (-)

    6- Duran Varlık Yatırımlarına İlişkin Nakit Çıkışları

    7- Kısa Vadeli Yabancı Kaynak Ödemeleri (Alımlarla İlgili Olmayan)

    a) Menkul Kıymetler Anapara Ödemeleri

    b) Diğer Ödemeler

    8- Uzun Vadeli Yabancı Kaynak Ödemeleri (Alımlarla İlgili Olmayan)

    a) Menkul Kıymetler Anapara Ödemeleri

    b) Diğer Ödemeler

    9- Ödenen Vergi ve Benzerleri

    10- Ödenen Temettüler

    11- Diğer Nakit Çıkışları

     

    D. DÖNEM SONU NAKİT MEVCUDU

     

     

     

     

     

     

    E. NAKİT ARTIŞ VEYA AZALIŞI (A+B) – (C+D)

     

     

     

     

     

     

     

    Kaynak: Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğ

    29 Ocak 1989 Tarih 20064 Sayılı Resmi Gazete s.59

     

    NAKİT AKIM TABLOSU

    (……TL)

     

     

    Önceki Dönem

    Cari Dönem

    1- İŞLETME FAALİYETLERİNE İLİŞKİN NAKİT KAYNAKLARI (KULLANIMLARI)

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    A- Olağan Faaliyetlerden Sağlanan Nakit

    1-Satışlardan Elde Edilen Nakit

    a) Net Satışlar

    b) Ticari Alacaklardaki Azalışlar

    c) Ticari Alacaklardaki Artışlar(-)

     

    2-Diğer Olağan Gelir ve Karlardan Sağlanan Nakit

     

    B- Olağan Faaliyetlere İlişkin Nakit Çıkışları

    1- Maliyetlerden Kaynaklanan Nakit Çıkışları

     

     

     

     

     

     

    a) Satışların Maliyeti

    b) Stoklardaki Artışlar

    c) Ticari Borçlardaki Artışlar (-) (Alımlardan Kaynaklanan)

    d) Amortisman ve Nakit Gerektirmeyen Giderler (-)

     

     

     

     

     

     

     

    2- Faaliyet Giderlerine İlişkin Nakit Çıkışları

    a) Araştırma Geliştirme giderleri

    b) Pazarlama Satış ve Dağıtım Giderleri

    c) Genel Yönetim giderleri

    d) Amortisman ve Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Giderler (-)

     

    3- Diğer Faaliyetlerden Olağan Gider ve Zararlara İlişkin Nakit Çıkışları

    a) Diğer Faaliyetlerle İlgili Olağan Gider ve Zararlar

    b) Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Diğer Gider ve Zararlar (-)

    4- Finansman Giderlerinden Dolayı Nakit Çıkışları

    a) Finansman Giderleri

    b) Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Finansman Giderleri (-)

     

    OLAĞAN FAALİYETLERE İLİŞKİN NET NAKİT KAYNAĞI (KULLANIMI)

     

     

     

     

     

     

     

    C- Olağan Dışı Gelir Karlardan Sağlanan Net Nakit

    1- Olağan Dışı Gelir ve Karlardan Sağlanan Nakit

    a) Olağan Dışı Gelir ve Karlar

    b) Nakit Girişi Sağlamayan Gelirler ve Karlar (-)

    2- Olağan Dışı Gider ve Zararlar

    a) Olağan Dışı Gider ve Zararlar

    b) Nakit Çıkışı Gerektirmeyen Giderler ve Zararlar (-)

     

    OLAĞAN DIŞI FAALİYETLERLE İLİŞKİN NET NAKİT KAYNAĞI (KULLANIMI)

     

    D- Faaliyetlerle İlgili Diğer Dönen varlık ve Diğer Kısa Vadeli Yabancı Kaynaklardaki Değişiklikler

     

    E- Dönem Karı Vergi ve Diğer Yasal Yükümlülüklere İlişkin Ödemeler

     

    İşletme Faaliyetlerine İlişkin Net Nakit Kaynağı (Kullanımı)

     

    2- YATIRIM FAALİYETLERİNE İLİŞKİN NAKİT KAYNAKLARI (KULLANIMLARI)

     

    A- Yatırım Faaliyetinden Sağlanan Nakit

    1- Mali Duran Varlık Satışlarından Sağlanan Nakit

    2- Maddi Duran Varlık Satışlarından Sağlanan Nakit

    3- Diğer Duran Varlık Satışlarından Sağlanan Nakit

     

    B- Yatırım Faaliyetlerine İlişkin Nakit Çıkışları

    1- Mali Duran Varlık Alışları

     

     

     

     

     

     

    2- Maddi Duran Varlık Alışları

    3- Maddi Olmayan Duran Varlık Alışları

    4- Özel Tükenmeye Tabi Varlıklardaki Artışlar

     

     

     

     

     

     

    5- Diğer Duran Varlık Artışları

    6- Finansman Giderlerine İlişkin Nakit Çıkışları

     

    Yatırım Faaliyetlerine İlişkin Net Nakit Kaynağı (Kullanımı)

     

    3- FİNANSMAN FAALİYETLERİNE İLİŞKİN NAKİT KAYNAK (VE KULLANIMLARI)

     

    A- Finansman Faaliyetlerinden Sağlanan Nakit

    1- Kısa Vadeli Yabancı Kaynak Artışları

    (İşletme Faaliyetleri İle İlgili Olmayan)

     

     

     

     

     

     

    2- Uzun Vadeli Yabancı Kaynak Artışları

    (İşletme Faaliyetleri ile İlgili Olmayan)

    3- Sermaye Artışı

     

     

     

     

     

     

    4- Hisse Senedi İhraç Primleri

     

    B- Finansman Faaliyetlerine İlişkin Nakit Çıkışları (-)

    1- Kısa Vadeli Yabancı Kaynak Ödemeleri

    (İşletme Faaliyetleri ile İlgili Olmayan)

    2- Uzun Vadeli Yabancı Kaynak Ödemeleri

    (İşletme Faaliyetleri ile İlgili Olmayan)

    3- Ödenen Temettüler

    4- Sermayenin Azaltılması

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    Finansman Faaliyetlerine İlişkin Net Nakit Kaynağı (Kullanımı)

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

     

    4. NAKİT ARTIŞI (AZALIŞI)

     

     

     

     

     

     

    5. DÖNEM BAŞI NAKİT MEVCUDU

     

     

     

     

     

     

    6. DÖNEM SONU NAKİT MEVCUDU

     

     

     

     

     

     

    Yukarıdaki tablolarda da görüleceği gibi Maliye Bakanlığı’nın genel tebliğine göre nakit akım tablosunun düzenlenmesine bilançodan alınan dönem başı nakit mevcudunun kaydı ile başlanmaktadır. Burada yapılan bir açıklama ile vade taşımayan çeklerin nakit gibi değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir. Bu açıklamada sadece çek kelimesi geçmekle beraber kanımızca yasalara göre derhal nakde çevrilmesi mümkün olan, hatta derhal paraya çevrilmesi gereken kupon, havale ve benzeri belgelerin de nakit gibi işlem görmesi gereklidir.

    Dönem içi nakit kaynaklarının birincisinin satışlar olduğu belirtilmiş ve bu yolla giren nakit tutarının hesaplanması için net satış tutarından satışlar nedeniyle alacaklarda (Alıcılar hesabının borç kalıntısında) meydana gelen artışın düşülmesi, azalmanın eklenmesi gerektiği ifade edilmiştir.

    Satışlardan elde edilen nakit Maliye Bakanlığı’nca 26.12.1992 tarih ve 21447 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 1No’lu Muhasebe Sistemi Uygulama tebliği ile düzenlenen ve uygulama zorunluluğu getirilen ve bundan sonraki tebliğlerle iyileştirilen “Muhasebe Hesap Planı’nda yer alan hesaplarla ifade edilen nakit 600 No’lu Yurtiçi Satışlar, 601 No’lu Yurtdışı Satışlar, 602 No’lu Diğer Satışlar hesaplarının kalıntılar toplamından 610 No’lu Satışta İadeler, 611 No’lu Satış Iskontoları, 612 No’lu Diğer İndirimler hesaplarının bakiyelerinin düşülmesiyle elde edilen değer toplamından (net satışlardan) 340 No’lu Alınan Sipariş Avansları Hesabının borcuna kaydedilerek mahsup edilen önceden yapılan tahsilatın düşülmesiyle hesaplanmalıdır. Alıcılar hesabının kalıntısında meydana gelen artış veya azalış ise yine hesap planında yer alan hesap kod ve isimleri belirtilerek şöylece hesaplanabilir.

    (120 No’lu Alıcılar Hesabının Dönem Sonu Kalıntısı – Bu Hesabın Dönem Başı Kalıntısı ) + (121 No’lu Diğer Ticari Hesabının Dönem Sonu Kalıntısı – Bu Hesabın Dönem Başı Kalıntısı ) + (128 No’lu Şüpheli Ticari Alacaklar Hesabının Dönem Sonu Kalıntısı – Dönem Başı Kalıntısı ) + (220 No’lu Alıcılar Hesabının (alıcılılardan gelecek hesap dönemlerinde alınacak değerlerin kaydedildiği hesap) dönem sonu kalıntısı – dönem başı kalıntısı) + ( 221 No’lu Alacak Senetleri Hesabının (vadeleri gelecek hesap dönemlerine isabet eden alacak senetlerinin kaydedildiği hesap) dönemsonu kalıntısından dönembaşı kalıntısı formülü ile bulunan değerden nakit girişi oluşturmayan ancak alacaklarda azalma meydana getiren;

    İkinci kaynak ise muhasebe kişiliğinin diğer faaliyetleri neticesinde elde edilen olağan gelir ve karlarından sağlana nakittir. Bu bilgiler gelir tablosundan elde edilir. Bu kalemde yer alacak değerin hesaplanması için gelir tablosunda yer alan değerden tahakkuk etmiş, fakat henüz tahsil edilmemiş gelir tutarı düşülür; tahsil edilmemiş fakat henüz tahakkuk etmemiş örneğin peşin olarak alınan abone ücretleri vb. gelirler gibi 180 No’Lu Gelecek Yıllara Ait Gelirler Hesabına kaydedilen işlemler, 644 No’lu hesaptan Gelir tablosuna aktarılan Konusu Kalmayan Karşılıklar gibi nakit girişi sağlamayan kalemlerde düşülür.

    Üçüncü nakit kaynağı ise; olağanüstü gelirler ve karlardır. Olağan karlarla ilgili açıklamalar bu kalem içinde geçerlidir.

    Dördüncü nakit kaynağı ise; nakit olarak alınan kısa ve uzun vadeli kredilerdir. Ancak kısa veya uzun vadeli kredilerden sağlanan kaynaklar tabloda ayrı ayrı raporlanır. Diğer bir nakit kaynağı ise, sermayenin nakit olarak arttırılmasından, nakit sermaye taahhütlerinin yerine getirilmesinden sağlanan kaynaklardır. Eğer çıkarılan hisse senetleri nominal değerlerinin üzerinde yani primli olarak satılmış ise bu iki değer arasındaki pozitif fark yani hisse senedi ihraç primi de bir nakit kaynağı olarak nakit akım tablosunda raporlanır.

    Nakit akım tablosunun nakit girişleri arasında yer alan son kalem ise, duran ve diğer dönen varlıkların satışından elde edilen nakitlerdir. Nakit akım tablosunun ikinci bölümünün yani “ Dönem İçi Nakit Çıkışları” başlıklı bölümünün ilk kalemi maliyetlerden kaynaklanan nakit çıkışlarını gösterir. Maliyetlerden kaynaklanan nakit çıkışlarının hesaplanması sayısal örnekli tablonun düzenlenmesi sırasında açıklanmıştı. Bu bölümün ikinci kalemi ise, faaliyet giderlerine ilişkin nakit çıkışlarıdır. Bu kalemin tutarının hesaplanması ile ilgili açıklamalarda sayısal örneğin düzenlenmesi sırasında yapılmış idi. Ancak bir faaliyet gideri olarak raporlanan ancak bir nakit çıkışı yaratmayan amortismanların gelir tablosunda görülen toplam faaliyet giderlerinden düşülmesi gereklidir. Nakit çıkışlarına ilişkin üçüncü kalem ise, faaliyet dışı olağan gider ve zararların gerektirdiği çıkışlardır. Bu kalemin hesaplanmasında gelir tablosunda yer alan gider tutarından tahakkuk etmiş fakat henüz ödenmemiş giderlerin ve amortismanların düşülmesi gereklidir. Bu çıkışlarla ilişkin hesaplama faaliyet giderlerinin gerektirdiği nakit çıkışlarının hesaplanması ile aynıdır. Bu hesaplama sayısal örneğin düzenlenmesi sırasında sayısal verilerle açıklanmıştır. Dışarıdan sağlanan kredi vb. kaynakların getirdiği finansman yükü ve bu kaynakların geri ödemeleri eğer nakit olarak yapılıyor ise, bu ödemelerin de nakit akım tablosunda raporlanması gereklidir. Ancak yapılacak finansal analizlerin sağlıklı olabilmesi için kısa ve uzun vadeli borç ödemelerinin ayrı ayrı raporlanması gerekliliği unutulmamalıdır.

    Duran varlık alımları için yapılan nakit kullanımları, ödenen gelir (kurumlar) vergisi ve eklentileri, ortaklara nakit olarak ödenen kar payları da nakit akım tablosunda ayrı ayrı raporlanması gereken çıkışlardır.

    Yukarıda belirtilenler dışındaki işlemler için yapılan nakit ödemler de nakit akım tablosunda “Diğer Nakit Çıkışlar” başlığı altında raporlanır. Nakit akım tablosunun son kalemi ise, dönem sonu nakit mevcudu ile nakit artış veya azalışını gösterir. Eğer dönem başı nakit mevcudu ile dönem içi nakit girişlerinin tutarı dönem içi nakit çıkışlarından fazla ise fark nakit artışını; az işe nakit azalışını gösterir.

    Nakit akım tablosunun yapısı ve düzenleme çalışmaları aşağıdaki formülle özetlenebilir:

    Delta NV + Delta NDV = Delta B + Delta ÖK

    Bu formülden nakit varlıklardaki değişiklikleri temsil eden Delta NV tek başına bırakılacak olursa Delta NV = Delta B + Delta ÖK – Delta NDV şekline dönüşür.

    Bu formüldeki sembollerin temsil ettiği değerler şöyledir.

    Delta: Herhangi bir kalemdeki dönem başından sonuna kadar artma veya azalma şeklindeki değişiklik.

    NV: Nakit veya eşdeğer varlıklar

    NDV: Nakdi olmayan varlıklar

    B: Borçlar

    ÖK: Özkaynaklar

    3.1 TURMOB Türkiye Serbest Muhasebeci, Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği’nin Nakit Akım Tablosunun Hazırlanmasına Yönelik Çalışmaları

    TMUDESK – Türkiye Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulu

    1994 yılı başında Dünya Bankası görevlisi Manus Mould’un hazırladığı bir rapor doğrultusunda TÜRMOB ve Dünya Bankası’nın organize ettiği bir sempozyum neticesi TÜRMOB Türkiye Serbest Muhasebeci, Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği bünyesinde kurulmuştur.

    Bu kurulda Muhasebe mesleği ile ilgili 35 kuruluş mensubu 54 üye görev almıştır.

    Bu kurulun görevi 1989 yılında TSE Türk Standartları Enstitüsü tarafından tespit çalışmaları başlatılan ancak olumlu sonuçlar alınamayan “Genel Kabul Muhasebe Standartları”nı geliştirmektedir.

    TMUDESK 30 komisyon kurmuş ve standart hazırlama çalışmalarını başlatmıştır. Bu çalışmanın yazımının sürdürüldüğü sıralarda bu standartlardan yüksek enflasyon ortamında Finansal Raporlama, Amortisman Muhasebesi, Gelirler, Muhasebe Politikalarının Açıklanması, Nakit Akım Tabloları ile ilgili olanlar taslak olarak hazırlanmış ve muhasebe mesleği ile ilgili akademisyenlerin görüşlerine sunulmuştur.

    TMUDESK tarafından hazırlanıp görüşlere sunulan Nakit Akım Tabloları başlıklı Ulusal Muhasebe Standardı-7’nin Amacı başlıklı birinci maddesinde nakit ve nakde eşdeğer varlıklarda meydana gelen değişiklikleri “Finansman Faaliyetleri” olarak sınıflandırarak raporlanması gerektiğini belirtmişlerdir. İkinci maddesinde ise; nakit işletmedeki mevcut nakit ve vadesiz mevduatını kapsar; nakde eşdeğer varlıklar ise; yüksek derecede likit varlıklar olup, hemen paraya dönüştürülebilen ve değer değişiklikleri karşısında önemsiz riski bulunan kısa vadeli varlıklardır olarak tanımlanmıştır.

    İşletme faaliyetleri, yatırım ve finansman faaliyetleri dışındaki gelir yaratan faaliyetler; yatırım faaliyetleri; mali duran varlıklar, maddi ve maddi olmayan duran varlıklar ile özel tükenmeye tabi varlılar ve diğer duran varlıkların elde edilmesi ve elden çıkarılmasına ilişkin faaliyetler; finansman faaliyetleri ise; özkaynaklar ile yabancı kaynakların oluşmasına ve bu kaynaklarda meydana gelen değişikliklere ilişkin faaliyetlerden oluşur şeklinde açıklanmıştır.

    Bu taslak TÜRMOB (Türkiye Serbest Muhasebeci, Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği bünyesinde yapılan görüşmelerden sonra – TMS1 “Muhasebe Politikalarının Açıklanması” başlıklı Türkiye Muhasebe Standardı 1

    Standartları ile birlikte kabul edilerek 01.01.1997 tarihinden geçerli olmak üzere “Türkiye Muhasebe Standartları 1997” başlıklı kitapla “ TMS3 Nakit Akış Tabloları” başlığı ile yayınlanmıştır.

    Bir işletmenin yürütülebilmesi için temel üç çarka benzetilebilen bu faaliyetler daha fazla sözel olarak açıklanmayarak işletme çalışmaları ile ilişkileri ve işletmenin yönetimi açısından önemi ile ilgili aşağıda üç şekil verilmiştir.

    Şekil 1: Nakit Kaynakları ve Kullanımı

    Kaynak: Brian Gaber, Sidney Davidson, Clyde P. Stickney, Roman L. Weil. Financial Accounting An İntroduction To Concepts, Methods and Uses Fifth Edition Halt, Rinehart and Winston of Canadian Limited Toronto, 1993 s.805

     

    Şekil 2:Bilanço ve Gelir Tablosu İle Faaliyetler Arasındaki İlişkiler

    Kaynak: Brian Gaber, Sidney Davidson, Clyde P. Stickney, Roman L. Weil. Financial Accounting An İntroduction To Concepts, Methods and Uses Fifth Edition Halt, Rinehart and Winston of Canadian Limited Toronto, 1993 s.801

    Şekil 3: Faaliyetler ve Nakit İlişkileri

    Kaynak: Brian Gaber, Sidney Davidson, Clyde P. Stickney, Roman L. Weil. Financial Accounting An İntroduction To Concepts, Methods and Uses Fifth Edition Halt, Rinehart and Winston of Canadian Limited Toronto, 1993 s.801

     

     

    4. SONUÇ VE ÖNERİLER

    Günümüzde ekonomik kuruluşların çalışmalarını duraksamadan sürdürebilmeleri karlı olmaları kadar, gerek duyulan nakdi sağlayabilmelerine bağlıdır. Karlı olup da gerek duyulan nakdi üretemeyen işletmeler alacaklılarının baskısı karşısında nakit dışı varlılarını değerlerinin çok altında satarak borçlarını ödemek ve sonuçta çalışmalarına son vermek zorunda kalırlar. Bu durum da yatırımcılarının büyük ekonomik kayıplara uğramalarına neden olur.

    Temel amacı belirlenen bir zaman parçası itibariyle bir muhasebe kişiliğinin işletme, finanslama ve yatırım çalışmalarındaki nakit kaynaklarını ve kullanımlarını ayrıntılı bir şekilde raporlamak ve kapsamı buna göre geliştirilmiş olan nakit akım tablosu aynı zamanda nakit planlama ve denetimine de olanak sağlar. Böylelikle hem etkin nakit yönetimine olanak sağlayarak verimliliğin arttırılmasına, hem de nakit yetersizliği nedeni ile çalışmaların aksamadan yürütülebilmesi için gerekli önlemlerin alınmasına yardımcı olur.

    Bu tablonun düzenlenmesi metin içerisinde de belirtildiği gibi belli bir büyüklüğün üzerindeki ticari kuruluşlarda zorunlu tutulmuştur. Eğer gerek yükseköğretim ve gerekse mesleki bilgi ve deneyimi arttırıcı eğitim çalışmaları sırasında mutlaka nakit akım tablosunun düzenleme çalışmalarına da yeterli zaman ayrılarak bu finansal raporun tam doğru bir şekilde hazırlanabilmesi için gerekli bilinç ve ortam sağlanmalıdır.

    Gerekli bilincin oluşması muhasebe etkinliklerinin elektronik bilgi işlem ortamında gerek ana ve gerekse ek finansal tabloların düzenlenmesine olanak veren modülleri de içeren paket programların kullanılarak yürütüldüğü günümüzde bu raporun isteğe bağlı olarak da düzenlenmesini isteklendirerek belirli boyutun altındaki kuruluşların verimliliklerinin arttırılmasına yardımcı olacaktır.

    KAYNAKÇA

    TAPLAR

    A. Seha SELEK; Muhasebenin Temel Verileri, Kaçkar Ofset, İzmir, 1990

    Brian GABER, Sidney DAVİDSON, Clyde P. STİCKNEY, Roman L. WEİL; Financial Accounting An İntroduction To Concepts, Methods and Uses Fifth Edition Halt, Rinehart and Winston of Canadian Limited Toronto, 1993

    James J. BENJAMIN, Arthur J. FRANCIA, Robert H. STRAWSER; Principles of Accounting, Fourth Edition, Dame Publications Inc. Houston, 1988

    Kermit LARSON; Financial Accounting, Fourth Edition, Irwin Publication, Boston, 1989

    Öztin AKGÜÇ; Mali Tablolar Analizi, Sermet Matbaası, Ankara, 1979

    Robert MEIGS & Walter B. MEIGS; Accounting: The Basis For Business Decisions, Eight Edition, Mc Graw-Hill Publishing Company, Singopore, 1990

    Serge MATULICH, Lester HEIGHTER, Turgut VAR; Financial Accounting, Second Canadian Edition, Mc-Graw Ryserson Ltd., 1985

    Türkiye Muhasebe Standartları 1997; TMUDESK Türkiye Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulu TRÜMOB Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Müşavirler Odaları Birliği TÜRMOB Yayın No:32 TMUDESK Seri No:1 Ankara 1996

    MAKALELER

    Uğur BÜYÜKBALKAN: Türk Muhasebe Tarihinde Yeni Bir Adım, TMUDESK Bilanço, TÜRMOB Türkiye Serbest Muhasebeci, Mali Müşavir ve Yeminli Mali Müşavirler Odaları Birliği Yayını, Yıl 1 , Sayı 11-12, Şubat-Mart 1994

    KANUN VE TEBLİĞLER

    29 Haziran 1956 tarih ve 6762 Sayılı Türk Ticaret Kanunu

    TMUDESK Nakit Akım Tabloları Başlıklı Ulusal Muhasebe Standardı Taslağı 7

    7 Mart 1996 Tarih, 22573 Sayılı Resmi Gazete’de Yayınlanan Muhasebe Sistemi Uygulama Tebliği Sıra No:1

    29 Ocak 1989 Tarih 20064 Sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliği (T.T.K.)

    213 Sayılı Vergi Usul Kanunu (V.U.K.)

    GERİ