Web Hosting by Netfirms | Free Domain Names by Netfirms

26 Aralık 1992 tarih 21447 Sayılı Resmi Gazetede Maliye Bakanlığı’nca yayınlanan Türk Muhasebe Sistemi I No’lu Genel Tebliği ile düzenlenen tek düzen hesap planının 1/1/1994 tarihinden itibaren Türk muhasebe meslek dünyasında uygulanmasına başlanmış, daha sonra değişik bakanlıklarca yayınlanan genel tebliğler ile Muhasebe Sistemi ve Genel Hesap Planının vakıflar, döner sermayeli işletmeler ve kamu kurumlarınca uygulanması zorunlu tutulmuş ve ülkemiz ekonomisine ilişkin sayısal verilerin aynı ilkeler doğrultusunda tespiti için çok doğru bir adım atılmıştır.

Bu çalışmada öncelikle hesap planı daha sonraki aşamada ise muhasebe/kayıt sistemi son teknolojik gelişmeler ışığında değerlendirmeye çalışılmıştır. Bilindiği üzere hesap planı; bir muhasebe kişiliğinin* muhasebe sisteminde açılacak hesapların listesi, açıklaması ve kullanılma talimatıdır. Bir hesap planı ile o muhasebe kişiliğinin otoritesi(**) kullanılacak hesapları belirler, hangi işlemlerin kaydında kullanılacaklarını açıklar ve belirlenen şekilde kullanımı için zorlar.

Ülkemizdeki tüm işletmelerde kullanılacak hesap planında yer alan hesaplar ve açıklamaları Maliye Bakanlığı tarafından açıklamaları ile belirlenmiş ve uygulanma zorunluluğu getirilmiştir. Tek Düzen Hesap Planı ondalıklı sisteme göre düzenlenmiş bir plandır. Ondalıklı sistem öncelikle ünlü İngiliz kütüphaneci Dewey tarafından geliştirilmiş ve kütüphanecilik alanında uygulanmıştır. (Yazıcı:s.48) Daha sonra Alman işletme bilimcisi Eugen Scmalenbach tarafından muhasebe alanına uygulanmış ve bir muhasebe hesap planı hazırlanmıştır.(Bkz.Erlaçin: s.43-145,Pekiner: s.19-20) Ondalıklı sisteme göre hazırlanmış muhasebe planının Türkiye’ye gelişi ise gene bir Alman işletme bilimcisi tarafından olmuş; öncelikle kamuya ait iktisadi kuruluşlarda uygulanmış, buralarda yetişen meslektaşlarımız tarafından özel sektör kuruluşlarında da kullanılarak yaygınlaştırılmıştır. Türk Muhasebe Sistemi ve Tek Düzen Hesap Planı modern ve ondalıklı sistemin yukarıda açıklanan üstünlükleri nedeni ile çok uygun bir kodlama sistemi seçilmiş bir çalışmadır. Sekiz bölümünde yer alan hesaplar Bakanlıkça belirlenmiş , sekiz ve sıfır kodlu iki bölümü ise kullanıcının özel gerekleri , özellikle de yönetim muhasebesi uygulamaları için serbest bırakılmıştır. İlk beş bölüm bilanço hesaplarına, altıncı bölüm gelir tablosu hesaplarına, yedinci bölüm maliyet ile gider aracı ve geçici hesaplarına, dokuzuncu bölüm nazım hesaplara ayrılmıştır. Birinci grup dönen varlıklar ile düzenleyici hesaplarını, ikinci grup duran varlıklar*** ve düzenleyici**** hesaplarını, üçüncü grup kısa vadeli yabancı kaynaklar***, dördüncü bölüm uzun vadeli yabancı kaynaklar, beşinci bölüm ö z kaynaklar ve düzenleyici hesapları için kullanılmıştır. Altıncı bölümde ise; gelir tablosunun düzenlenmesinde yararlanılacak hesaplar yer almaktadır.

Dönem içerisinde bilanço hesapları ile gelir hesaplarına kayıt yapmak için izin verilmiş iken, gider***** hesaplarının kullanımı ise yasaklanmış, giderlerin öncelikle yedinci grupta yer alan aracı ve geçici hesaplara A veya B seçeneklerine göre kayıt edilmesi zorunlu tutulmuştur. Dönem sonlarında yansıtma hesapları da kullanılarak kalanlarının gelir tablosu hesaplarına aktarılması istenilmiştir. Bu anlayış hem hesap planının uygulanış ve eğitimini zorlaştırmakta hem de yanlışlıklara neden olmakta; iş yükünü gereksiz yere arttırmaktadır. Maliyet***** hesapları aracı ve geçici hesaplarının; işlevlere göre örgütlenmeyi benimseyen muhasebe örgütleri için de maliyet muhasebesi bağlantı hesaplarının kullanılması akılcı ve gereklidir. Maliyetlerin hesaplanması için geliştirilmiş yöntemler olarak is imlendirilen, maliyetleme sistemlerinden (Peker:s.187) olan ve maliyet kavramını en geniş anlamı ile ele alan tam maliyetleme sistemi (Bkz.Peker: S.208) bile endüstriyel maliyet (Bkz.Peker:s.184) anlayışı içerisinde hareket ederek genel yönetim ile pazarlama, satış ve pazarlama giderlerinin dönem gideri olarak kabul etmiş ve bu külfetlerden üretilen ürünlerin maliyetlerine pay verilmemesi ilkesi benimsenmiştir.******

Bu nedenlerle öncelikle 760 Kodlu Pazarlama ,Satış ve Dağıtım, 770 Kodlu Genel Yönetim Giderleri hesaplarına borç kaydedilen parasal külfetlerin - giderlerin – bir aracı ve geçici hesap kullanılmaksızın dönem içerisinde doğrudan altıncı grupta bulunan 631 Kodlu Pazarlama ,Satış ve Dağıtım Giderleri, 632 Kodlu Genel Yönetim Giderleri hesaplarına borç kaydedilmesinin meslektaşlarımızın iş yükünü ve yapılabilecek olası yanlışları önemli oranda azaltabilecektir.

Yansıtma hesaplarının kullanılmasının gereksiz olduğu, hiçbir yararının bulunmadığı gibi muhasebe işlerinde kullanılan yazılımlarda yer alan komutlar gereği kendiliğinden yapılsa bile muhasebenin yükünü, yüklenilen külfetleri ve yanlışlık olasılığını arttırdığı bir gerçektir. Bu nedenlerle değişikliğe gidilerek bu hesapların hesap planından çıkarılması gereklidir. Bilindiği gibi iyi hesap planları kolay anlaşılır ve yalın olmalı; bölümler arası geçişlerde duraksamaya neden olmamalıdırlar.(Erlaçin:140-141) Yukarıda belirtilen iyileştirilmeler yapılırsa Tek düzen hesap planı iyi bir hesap planı niteliği kazanacaktır. Yine bilindiği üzere, ondalıklı sistem son derece esnektir. Sınırsız bir şekilde genişleyebileceği gibi, arzulandığında da daraltılabilir. Bu genişleme ve daralmalar planın genel yapısını bozmaz, uygulanmasını zorlaştırmaz.(Aktuğlu:s.39)

Bu çalışmada tartışılması arzulanan konulardan bir diğeri de çok uzun yıllardır sorunsuz kullanılan çift yönlü/çift kayıt (İtalyan) sisteminin temel kayıt ortamları olan günlük (yevmiye), büyük (kebir) defterlerdir. Günlük defter, herkesçe bilindiği üzere işlemlerin tarih sırasına göre, maddeler halinde kayıt edildiği ve belirli zaman parçalarında ne gibi işlemlerin gerçekleştirildiği sorularının cevaplarının alındığı; büyük defter ise, işlemlerin konular itibariyle sınıflandırıldığı, hangi alanlarda işlemlerin gerçekleştirildiğini ortaya koyan bir kayıt ortamıdır. Bu iki kayıt aracı elektronik bilgi işlem teknolojisinde (bilgisayarda) kullanılan donanım ve yazılımın özelliklerine göre değişik biçim ve genişlikteki farklı manyetik ortamlardan oluşmaktadır. Daha sonra bu ortamda oluşturulan ve saklanan bilgilerin yazılımın özelliklerine göre isteğe bağlı olarak veya Vergi Usul Kanunu’nun kayıtların tutulmasına ilişkin Defter Tutma başlıklı ikinci kısımda bölümler halinde getirilen düzenlemeler gereği çıktılar alınmaktadır. Bu çıktılar işlemlerin özelliklerine göre çok geniş kapsamlı olmakta ve yer kaplamaktadır. Bu günkü türel düzenlemelere göre bu çıktıların kağıt kullanılarak alınması, bu kağıtların pek çoğunun kullanılmadan önce yetkili notere onaylattırılması gereklidir. Bu zorunluluk bir dizi külfeti gerektirmektedir. Sürekli formlar satın alınmakta, numaralanmakta, notere götürülüp onaylattırılmakta, çıktılar alındıktan sonra da arşivlere kaldırılmaktadır. Bilgiler kağıda genellikle de yasal süre dışında dökülmektedir. Ülkemizde kağıdın temel girdisi ol an orman yetersizdir. Çıktı almakta kullanılan pek çok malzeme ülkemize döviz kullanımı gerektiren dış alımla girmektedir. Ülkemizde muhasebe ve mali müşavirlik mesleği türel olarak örgütlenmiştir, denetim altındadır. Meslek mensuplarımızın imza yetki/sorumlulukları vardır; yeminli mali müşavirler noterler gibi tasdik hakkına/mührüne sahiptir. Bu nedenlerle kanımca Notere gidilmesi gereksizdir. Kayıt edilebilir CD’ ler ucuzlamıştır, rahatlıkla bulunabilmektedir. CD kayıt edicilerin fiyatları kendi muhasebe birimlerini kurabilen işletmeler ve/veya serbest çalışan meslek mensuplarınca edinilebilir düzeye inmiştir. Muhasebe işlemlerinde kullanılan muhasebe yazılımlarının normlaştırılması ve denetim altına alınması için gerekli türel düzenlemelere ve etkinliklere başlanmış ise de sonradan yavaşlanmış, hatta geri adım atılmıştır .

Halen yeterli nitelik ve nicelikte yazılım ve yazılımcı mevcuttur. Bu konudaki türel düzenlemeler en kısa zamanda tamamlanarak bu konudaki dağınıklıktan kaçınılabilir. Bu düzenlemeler yapıldığında muhasebenin temel ve destekleyici kayıt ortamlarının noterden onaylı kağıt parçaları olmasına hiç de gerek yoktur. Manyetik kayıt ortamları daha dayanıklıdır, kolay ve emniyetli olarak saklanabilir, istenildiğinde yeterince çoğaltılabilir ve gerekli makamlara iletilebilir ve denetlenebilir.

Kanımca yukarıda belirtilen yasal düzenlemeler yapılarak uygulama değişikliğine gidildiğinde gerek girdilerden büyük bir tasarruf ve gerekse denetim etkinliği sağlanarak ulusal düzeyde yadsınamayacak ölçekte yarar elde edilecektir. Dolayısıyla Türk muhasebe meslek örgütleri bu konuda gerekli çabayı göstermeli ve Maliye ile Ticaret Bakanlıkları da teknoloji ve bilgi toplumuna uyumlaşma için gerekli yasal düzenlemeleri ivedilikle gerçekleştirmelidirler.

(*)Muhasebe kişiliği; finansal etkinlikleri diğerlerinden ayrılabilen bir ekonomik birimdir. İşletmeler kar amaçlı ekonomik birimler olduğundan, muhasebe sistemi ve tek düzen hesap planı ile ilgili yasal düzenlemeler kar amaçsız kuruluşları kapsadığından, işletme deyimi yerine, muhasebe kişiliği kavramı kullanılmıştır.

(**)Otorite, bir kişilikte muhasebe işlevinden sorumlu yetkilidir. Türkiye’de bu yetki Maliye Bakanlığı tarafından yükümlenmiştir. Ancak kişiliğe özel alt dereceli hesaplar için kişiliğin sorumlusuna yetki göçerilmiştir. Esasen Amerikan muhasebe eğitiminde hesap planına önem, hatta binlerce sayfalık her yıl baskısı yenilen kitaplarda hiç yer verilmezken, muhasebenin temel kavramları ve standartlarına ağırlık verilmektedir. TÜRMOB bünyesinde standartların geliştirilmesi için kurul (TMUDESK) kurulmuş olması ve standartların bir kısmının yayınlamasına karşın, kullanımları yaygınlaştırılamamıştır. İlgisiz olmasına rağmen YMM sınavlarında İleri Finansal Muhasebe sınavında bu standartlar sorulmaktadır. Standartların benimsenmesi ve kullanım yaygınlığı odaların disiplin yönetmeliklerini işletmeleri ile sağlanabi lir.

(***)Bilançonun içeriğini aktifler yerine varlıklar; pasifler yerine kaynaklar deyimleri kullanılmıştır

(****)Anglo-sakson muhasebe literatüründe karşıt hesap –contra account-deyimi de kullanılmaktadır. Kalanı ilgili hesabın kalanından düşülerek net değerin hesaplanabilmesinde yararlanılan hesap anlamında kullanılmaktadır.

(*****)Maliyet, bir varlık elde edebilmek için katlanılan bir değer birikimi yaratan parasal külfet; gider, etkinlikleri yürütebilmek için katlanılan işletme öz kaynaklarında azalma meydana getiren parasal külfet anlamında kullanılmaktadır.

(******)Kaynakçada yer alan sermaye piyasası genel tebliğleriyle düzenlenen Sermaye Piyasası Kurulunun Muhasebe Standartları başlıklı türel düzenlemelerinde de yarı mamuller tanımlanmış, maliyet öğeleri olarak direkt işçilik, hammadde ve malzeme ile ilgili külfetler sayılmıştır. Bu açıklamada endüstriyel maliyet anlayışını benimsemektedir.

Özer, Mevlüt; Vergi Kanunları ve Tek Düzen Muhasebe Sistemi Kapsamında Mali Tablolar, Özkan Matbacılık ve Gazetecilik San. Ve Tic. Td. Şti., Ankara, 1995 ISBN 975-95145-0-8.

Peker, A.; Modern Yönetim Muhasebesi, Genişletilmiş 3. Baskı, 1,2, ve 3. Kitap, Fatih Yayınevi Matbaası, İstanbul, 1983.

Pekiner, K.; İşletme Denetimi (İşletme Analizleri), İstanbul, 1975.

Selek, A. Seha; Muhasebenin Temel Verileri, Kaçkar Ofset, 1991, İzmir.

Selek, A. Seha; İşletmelerde Bilgi Sağlama İşlevi Açısından Muhasebenin Örgütlenmesi, Yayınlanmamış Doktora Tezi,

1. (29.1.1989 tarih ve 20064 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmıştır.)
2. (29.12.1989 tarih ve 20387 sayılı Resmi Gazete’de “Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğ’in Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ” Seri XI, No: 4 yayımlanmıştır
3. (18.2.1992 tarih ve 21146 sayılı Resmi Gazete’de “Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğ’in Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ” Seri XI, No: 9 yayımlanmıştır.)
4. (1.3.1995 tarih ve 22217 sayılı Resmi Gazete’de “Muhasebe Standartları Hakkında Tebliğ” Seri: XI, No: 11 yayımlanmıştır.)
5. (23.1.1996 tarih ve 22532 sayılı Resmi Gazete’de “Muhasebe Standartları Hakkında Tebliğ” Seri: XI, No: 13 yayımlanmıştır.)
6. (19.2.1996 tarih ve 22559 sayılı Resmi Gazete’de “Muhasebe Standartları Hakkında Tebliğ” Seri: XI, No: 14 yayımlanmıştır.)
7. (16.3.1997 tarih ve 22935 sayılı Resmi Gazete’de “Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğ’in Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ” Seri XI, No: 15 yayımlanmıştır.)
8. (11.10.1997 tarih ve 23137 sayılı Resmi Gazete’de “Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğ’in Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ” Seri XI, No: 16 yayımlanmıştır.)
9. (27.1.1998 tarih ve 23243 sayılı Resmi Gazete’de “Sermaye Piyasasında Mali Tablo ve Raporlara İlişkin İlke ve Kurallar Hakkında Tebliğ’in Bazı Maddelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Tebliğ” Seri XI, No: 17 yayımlanmıştır

Yücel, Göksel; IFAC ve TMUD, Türkiye Muhasebe Uzmanları Derneği Bülteni, Haziran, 1991, s.1.

_________: Tüm Vergi Yasaları Yeniden Hazırlanmalı, http://www.turmob.org.tr/bilanco/b0027.html.

_________: Uluslararası Muhasebeciler Federasyonuna Üye Olduk. Türkiye Muhasebe ve Denetim Standartları Kurulu,